Antía Cal, un libro esquecido durante medio século
7 de Mayo , 2020Vencellada a Muras, nace en La Habana para regresar a Galicia coa idea posta en entregarse ao ensino
CHEGA A GALICIA logo de pasar os seus nove primeiros anos en Cuba, onde Antía Cal Vázquez (La Habana, 1923) nace porque a familia, vencellada ao Mesón de Muras, marcha á emigración. Comeza os estudos no Centro Galego, pero o pai quere que os fillos fagan a súa formación no vello continente desde o ingreso no bacharelato.
Xa na Coruña, son Elena Pernas e José Carballal os que se fan cargo dos tres nenos Cal Vázquez que chegan de América. Estudarán no recoñecido colexio Dequidt, un dos centros máis avanzados de ensino en Galicia, mixto e con educación trilingüe.
Logo fai Comercio, por darlle gusto ao pai, dono dunha casa habaneira de empeños chamada El Volcán. Pero o que realmente lle tira a Antía é Maxisterio, como así estuda despois, seguido de Xeografía na Facultade de Filosofía e Letras de Santiago, onde remata a súa licenciatura o ano 1945 cun Premio Extraodinario, apadriñada polo profesor Casimiro Torres.
Antes, no mes de decembro de 1942 gaña o Concurso Literario que convoca o SEU en Santiago, e ese mesmo ano realiza o servizo social de Falange en Muras, imprescindible naqueles anos. Alí, no Mesón familiar coincide con Aníbal Otero cando o filólogo leva a cabo os seus traballos de dialectoloxía por aquelas aldeas e nalgún dos seus desprazamentos Antía, a quen chaman Tita do Mesón, acompáñao.
Antía lembra os tres meses nos que debe substituir ao profesor na materia de Paleografía por ausencia do titular, que supoñen unha das primeiras experiencias docentes, senón a primeira.
Nese tempo data o seu noivado co oftalmólogo e poeta Antón Beiras, irmán de Manuel Beiras e tío de Xosé Manuel, e co que casa o ano 1947 en San Pedro de Muras para establecerse en Vigo.
Co seu home viaxa a Suiza e coñece de primeira man a obra do reformador da pedagoxía Johann Heinrich Pestalozzi, pois xa daquela tiña a intención de crear un centro inspirado polas máis modernas ideas sobre ensino.
O proxecto cristaliza o ano 1961 no colexio Rosalía de Castro, que terá varios emprazamentos en Vigo.
Xa entón ten rematada a enciclopedia O libro dos nenos, que non se publicará ata moitos anos despois. “Cando Miguel Piñeiro o atopou eu nin sabía del. Había tanto tempo…”, di Antía pouco despois de saír do prelo.
Tamén vai impartir aulas na Escola d’Estiu de Rosa Sensat, en Barcelona, e sempre recoñecerá que sen vivir esa experiencia non sería mestra. Con Marta Mata e Pilar Benejam i Arguimbau establece unha forte amizade durante moitos anos nos que intercambian experiencias.
En 1958 recibe o premio do Lar Gallego de Caracas que leva o nome de Otero Pedrayo. E máis de medio século despois tamén recibirá o Trasalba concedido pola fundación do escritor. O de 1958 era o premio mellor dotado neses anos, dentro e fóra de Galicia a unha obra escrita en galego. Nese momento a súa obra chámase “Un libro pra os rapaces”.
O segundo premio é para outro lugués, Daniel Cortezón Álvarez, de Ribadeo, por “O Esprito de Galiza”, e o terceiro para a Gramática Galega, de Carré Alvarellos.
Antía Cal é unha das firmas que colaboran no proxecto “Platero e máis eu”, editado en Lugo o ano 1965 como homenaxe a Juan Ramón Jiménez.
Antía queda viuva aínda moi nova e nos últimos anos reside en Moaña. Foi nomeada filla adoptiva de Muras, onde tamén leva o seu nome o centro escolar. Como curiosidade diremos que nunha páxina de internet en castelán, onde se fan as traducións automáticas, figura o seu nome como “Antía Cual”, o cal non deixa de ser todo un paradoxo.











