Archivo de Marzo, 2020

Lamela, fundador de Santa Rita de la Esquina

Jueves, 19 de Marzo, 2020

Hijo de un molinero de Lugo, marcha a tierras argentinas con su hijo tras enviudar en Monforte

ESTABA DESTINADO A ser molinero en San Vicente de O Burgo, como su padre Basilio Antonio, pero la fortuna y el infortunio se cruzan en su camino para hacer de él lo que nunca puede sospechar en sus mocedades.

Nace el día de san Benito, 21 de marzo, y de ahí que Benito Lamela (Lugo, 1734), lleve ese nombre. Es el menor de cuatro hermanos, todos ellos emigrantes en Argentina. Vicente, en Río de la Plata, después de ser panadero en las Malvinas y en Pago de Areco, de donde es alcalde; Francisco estudia cirugía en Salamanca y ejerce en Río Negro y Marcelo es comerciante textil en Río de la Plata.

Se sabe de su paso por la escuela de la catedral lucense y de que con 23 años se casa en Monforte de Lemos, donde tiene a su único hijo, Santiago. Allí se instala como panadero, pero ocho años más tarde fallece su mujer.

Para combatir la viudedad, Benito se aleja de las tierras conocidas y busca otros horizontes donde poder olvidar.

Argentina se presenta como el destino con más opciones para acogerlos. El viaje lo harán como expedicionarios del general Ceballos, junto a nueve mil hombres que zarpan de Palos precisamente el 12 de octubre de 1776 y llegan al futuro Uruguay en febrero de 1777.

Tras abandonar la milicia se establece en un recodo del río Corriente, justo antes de unirse al Paraná. Allí actúa como un auténtico fundador de la ciudad que vendrá detrás de él, Esquina, en alusión a la que hace el río.

La fundación se inicia el el 8 de noviembre de 1782 con la dedicación de las tierras a la santa de su devoción, Santa Rita de Casia, patrona de la actual ciudad, que dista 668 kilómetros de Buenos Aires.

Alguien ha escrito que la elección de Santa Rita, “abogada de los imposibles”, está relacionada con las dificultades de tipo administrativo que se iba a encontrar Lamela y el resto de los pioneros.

El historiador Juan Andrés Codazzi Aguirre le dedica un libro y en él se lee: “Hubo un principal ideador, gestor y realizador, en la fundación de la hoy ciudad de Santa Rita de Esquina, que como tal comenzó sus días con la inauguración de su capilla pública el 22 de mayo de 1799, y que ese realizador no fue otro que don Benito Lamela”. Se dice que la imagen de la santa la trae Benito desde Italia, aunque no hay constancia de que hubiese ido antes a ese país.

A Benito lo acompañan en este momento 15 familias; 9 criollas y 6 italianas. Posiblemente la imagen perteneciese a una de ellas. Santa Rita de la Esquina supera hoy los 20.000 habitantes.

No obstante a todo lo dicho, la fundación de la ciudad es todavía hoy motivo de controversias históricas, cuyas interioridades superan el alcance de esta breve nota biográfica.

De ellas son protagonistas Santiago Lamela, su viuda Petronila Rodríguez, y su nieto Basilio, que recupera el nombre del bisabuelo.

Los posibles interesados en profundizar sobre la historia del fundador lucense pueden acudir a los extractos publicados del libro inédito “La polémica de tres siglos. Historia de un despropósito”, de Griselda Raquel Maidana y José Antonio Moreyra, y a los 8 tomos de la monumental Historia Cronológica de Santa Rita de la Esquina, de Codazzi Aguirre. El propio Codazzi es el autor del retrato de Benito Lamela que figura en el cromo, única imagen del fundador lucense.

Moita bichería

Jueves, 19 de Marzo, 2020

Fraga e o seu candidato máis criticado, Arias Navarro

En varios dos seus mitins, Manuel Fraga explicou aos presentes a orixe etimolóxica da palabra candidato, que vén do latín “candidus”, co significado de branco, brillante; e do verbo “candidare”, que se traduce por branquear, xa que logo os que aspiran a un cargo público en Roma reforzan a brancura da súa toga con tiza, como demostración das súas relevantes condicións para o posto.

Iso mesmo fai na presentación das candidaturas de Alianza Popular para o Congreso e o Senado nas eleccións xerais de 1977.

A acto ten lugar no hotel madrileño diante de trescentas persoas. Logo da nota erudita sobre etimoloxía, o de Vilalba engade que os candidatos de AP, “somos limpos como a pomba e astutos como a serpe”.

Os columnistas non perden a ocasión de puntualizar que as pombas non son precisamente os animais máis limpos que poda atoparse, nin as serpes os máis astutos, habendo raposos.

Pero o caso é que se trata dunha cita evanxélica procedente de san Mateo (10:16). E alí se fala da sinxeleza das pombas e da prudencia das serpes para evitar que as ovellas sexan devoradas polos lobos.

E tendo en conta que cando fai a crónica do acto El País trabúcase e publica “asunto como a serpe”, en vez de “astuto como a serpe”, non sorprende saber que un dos candidatos que se presentan, un tanto confuso pero sen perder o humor, coméntalle a outro:

_ Que dixo Fraga? Que somos pitas ou coellos?

0

No ano 1933, o historiador coruñés Emilio González López foi nomeado director xeral de Beneficencia.

Debaixo da nova do nomeamento, un xornal galego publica:

“Damos os máis sinceiros parabéns ás súas numerosas amizades”.

Non é para menos.

García Hermida, periodista y poeta festivo de Vilalba

Miércoles, 18 de Marzo, 2020

Emparentado con Mato Vizoso y Agra Mancebo, es padre de otro poeta, García Mato o Guedelliñas

FUE EL ANIMADOR cultural de Vilalba en la primera mitad del siglo XX. Como poeta festivo los vecinos lo añoran décadas después de muerto, pero Antón García Hermida (Vilalba, 1885), fue muchas cosas más.

Comerciante, fundador de periódicos, columnista, literato y corresponsal de prensa. En este último papel escribe en El Eco de Galicia y El Correo Gallego primero, y en El Progreso, desde 1920 hasta dos meses antes de su muerte, el 4 de septiembre de 1939, cuando publica su última crónica.

Se casa en 1912 con Irene Mato Grandío, que le sobrevive a su temprana muerte, cuando cuenta 54 años. La pareja tiene entonces cinco hijos de los once habidos, Antonio, Pepita, Irene, Carmen y Xosé Luis, siendo este último, el más joven, su heredero en los quehaceres literarios.

O Guedelliñas, como firma a veces García Mato, recogerá en 1973 buena parte de la obra de su padre para publicarla en un volumen póstumo titulado Charetas, con un documentado prólogo de Manuel María y un epílogo de Rábade Paredes.

Ya con 17 años, García Hermida, a quien Noriega Varela llama “meu irmau”, impulsa y da vida a un diario manuscrito, El Ideal Villalbés, de donde pasa a El Eco de Villalba, fundado precisamente por el hermano de su suegro, Manuel Mato Vizoso.

Luego funda y dirige Azul y Blanco (1914), y dos años después, el Heraldo de Villalba, que se prolongará hasta el 12 de abril de 1931, en la II República.

Ese año de 1916 será recordado por otra efemérides relacionada con él, pues en marzo se crean en la propia redacción del Heraldo las Irmandades da Fala de Vilalba, de las que será secretario.

En la iniciativa participan su hermano Vicente García Hermida, Calixto Soto, José Novo, Víctor Basanta, Antón y Lois Peña Novo, Germán Orosa, Antonio Pico, Justo Mato, José Cacharrón, Manuel Felpeto, Francisco Basanta y Víctor Mato, y en la directiva figuran, además de él, su suegro, Santiago Mato, Plácido Peña, Enrique Canto, Luis Campos y Manuel García Olano.

Además de firmar con su nombre, o con los apellidos, la pista de García Hermida hay que seguirla a través de seudónimos como Toniño da Ponte o D’Aponte, que era su apodo popular; Garmicida, un acrónimo fácil de identificar; Ageache, las iniciales del nombre y los apellidos y Ragrech. Obtiene numerosos galardones literarios, especialmente en justas poéticas, pero también como prosista, con Los niños y los árboles (1914); La herencia de Juanillo (1914) y El jardín de Roberto (1919), premiado por el Ateneo-Biblioteca de Ribadeo, y publicado gracias al mecenazgo del filántropo ribadense Ramón González Fernández.

Uno de sus primeros premios lo obtiene en A Coruña el año 1912. El lema con el que concurre al certamen de Recreo Artesano es “El premio sea conmigo”, y lo es.

García Hermida es tercer teniente de alcalde bajo la presidencia de Manuel Fraga Bello y toma parte activa en varias campañas reivindicativas de Vilalba, como en 1918, cuando existe un grave problema de comunicaciones.

Asimismo representa a Vilalba en los actos de traslado a Viveiro de los restos de Nicomedes Pastor Díaz. Precisamente Landrove es la parroquia donde ejerce su hermano Vicente y su hijo Antonio será párroco en Viveiro.

Su año más amargo será sin duda el de 1926, cuando en el espacio de pocos meses ve morir a dos de sus hijos.

Alfonso, uno de sus hermanos, se casa en Vigo con la periodista Elena Agra Cambón, hija de Blas Agra Mancebo, también periodista y subdirector del Faro de Vigo, que lo dirigirá después de la guerra, fallecido ya Antón.

Se o Papa o leva…

Miércoles, 18 de Marzo, 2020

Moita diferencia non hai

No xornal Galicia, Diario de Vigo, coinciden Valentín Paz Andrade, como director, e Castelao, como autor da sección Cosas de la vida. Os dous xa se coñecían de Pontevedra.

Con Manuel Lustres primeiro e con Roberto Blanco Torres despois, forman toda a redacción, de tal xeito que agradecían todas as novas e suxestións que lles poideran contar os galeguistas simpatizantes coa cabeceira.

Un crego escríbelles o que lle acontecera uns vinte anos antes nunha parroquia da provincia de Pontevedra que non quere identificar para non dar pistas, aínda que o conto non ten especial malicia.

O caso é que un veciño deulle aviso de que tivera un fillo e quería proceder ao bateo.

_ Como lle queres poñer de nome? _ pregunta o párroco.

_ Tigre _ di o pai.

_ Iso é imposible! _ alporízase o abade _ Non é un nome canonizado e a igrexa non o pode admitir.

O home, que xa viña coa negativa sabida, arguméntalle decontado:

_ Non lle chaman León ao Papa? Pois eu quero que lle poña a meu fillo Tigre.

León XIII, o autor da Rerum Novarum, foi o primeiro Papa do que existen imaxes cinematográficas. Ocupou a cadeira de San Pedro entre 1878 e 1903, de xeito que xa sabemos, máis ou menos, cando nace Tigre.

0

En máis dunha ocasión algún lector de El Progreso _ e por extensión, de calquera xornal _, achegouse ás oficinas coa intención de mercar exemplares de hai tempo, deses que só quedan nas hemerotecas.

_ E non me poderían facer un para min?

Hoxe sería factible e non especialmente custoso. O que segue a ser imposible é cumprir o desexo dun lector do vigués El Pueblo Gallego, que nos anos trinta chega ao xornal e solicita un exemplar… do día seguinte! O home tiña que saír de viaxe e prestáballe levalo.

Jorge Quiroga, o sobriño

Martes, 17 de Marzo, 2020

O monumento, o día da inauguración

A condesa de Pardo Bazán dorme na Coruña o 14 de outubro de 1916 porque ao día seguinte está prevista a inauguración do monumento dedicado a ela nos xardíns de Méndez Núñez, e no que Lugo ten moito que ver.

Hai que imaxinar que a noite aínda non vén fría e que un grupo de amigos remata de cear nalgunha casa de tres garfos, porque dona Emilia non pasa por menos, inaugúrenlle unha estatua ou non.

Entre os amigos, amais da condesa, van os fillos, Jaime e Carmen _ que serán protagonistas do acto de mañá _, o sobriño Jorge Quiroga García, que permanece solteiro ata que no 1918 case con Amparo Quiroga Navia-Osorio, e o médico, escritor e xornalista Ramón Fernández Mato, que se ten como natural de Boiro, de Vigo, de Monforte ou do Valadouro segundo sexa a ocasión e o lugar.

Logo da peperetada e do seu correspondente regadío de viño, pasean polos cantóns sen ganas de coller o leito. Camiñan ata o monumento, que xa está cuberto coas bandeiras e cos escudos.

Jorge Quiroga, o máis falangueiro, propón facer unha pantomima do que vai suceder dentro dunhas horas. Ramón Fernández Mato, experimentado en oratoria, engola a voz e pronuncia unha peza chea de comicidade, que dona Emilia rí sen parar.

Cando remata, é o propio Jorge Quiroga quen dá un paso adiante e comeza outro discurso alusivo, tan ocorrente como o anterior.

Daquela chega unha parella da policía que vixía todo o que está disposto para o acto da inauguración.

_ Quen é vostede? _ preguntan a Mato.

_ Eu, un xornalista de Vigo.

_ E vostede? _ dirixíndose a Quiroga.

_Eu, o sobriño da estatua.

O chiste non lles libra de pasar pola comisaría, e contan que dona Emilia comenta polo baixo: “A este paso na Coruña van acabar por poñerme en solfa.”

Carlos Folgueira, o llevarás tartas por mí

Martes, 17 de Marzo, 2020

Nace en Mondoñedo el 17 de marzo de 1937 con todas las papeletas para mendigo, pero fue rey

EN LA HISTORIA de Carlos Folgueira García (Mondoñedo, 1937), hay algo de niño maletilla, de chicuelo que torea por las noches los toros de las dehesas, de espontáneo que se lanza al ruedo.

Salvadas las distancias con los discípulos de Cúchares, él también se juramenta un día para triunfar en el redondel, aunque el suyo sería menos peligroso que cualquier albero, porque solo trabaja con tartas de Mondoñedo: “capa de follado, biscoito, améndoa e cabelo de anxo”. Todo bien dispuesto para que mantenga la redondez del coso. Por eso y porque no pensaba pasar hambre como la señorita Escarlata, haría del marketing comercial un juego de niños en sus manos.

Estaba escrito que el camino de un hombre así y el de Manuel Benítez, El Cordobés, estaban condenados a cruzarse. Carlos lo cuenta con mejor detalle:

_ Una vez llegué a Pontevedra con cientos de tartas. De aquella no tenía títulos, ni medallas, ni era famoso, ni nada, solo una bata blanca. Toreaba El Cordobés y me puse por los alrededores de la plaza de toros: “¡Tartas de Mondoñedo, tartas del Rey de las Tartas!” gritaba yo, pero la gente pasaba y no me hacía caso. Me fui hacia el portero y le pedí que me dejase entrar con el ya entonces famoso torero. Entré allí, vi al diestro y le dije que quería hablar con él un momento .”¿Qué te pasa, chaval?” “Pues verá, tengo ahí fuera unas tartas riquísimas de Mondoñedo, y no consigo vender ni una; si usted fuese tan amable, cuando corte las orejas o el rabo, que usted lo va a cortar todo, que es usted maravilloso, podría salir a la plaza comiendo una de mis tartas y dejarme ir detrás de usted con la cesta y con un cartel…”. ”Sí hombre, no hay problema”. Y a partir de ahí, todo fue sobre ruedas. Las vendí todas y más que tuviera.

Si ésa fue la llegada de Carlos al mundo del marketing, su llegada al de la vida se produce en plena guerra, tal día como hoy, con un padre enrolado en la Marina que nunca llegará a conocerlo. Hijo de madre soltera, decía él para no quitarle ni un gramo de tragedia, aunque bien se podría decir hijo de viuda. Con la misma imprecisión, Carlos contaba que su padre había muerto en el hundimiento del crucero Canarias, aunque en realidad fue en el Baleares, porque el Canarias ni siquiera se hunde.

Su madre, que conservaba las cartas del novio como un tesoro, se instala en la casa más modesta del barrio de San Lázaro con él y con su abuela, pero el dueño del chamizo pensó que era demasiado lujo para ellos y los echa en 1943. Meten sus mínimos enseres en un carrito y de esa guisa entran en Mondoñedo, como protagonistas de un patético cuadro de miseria.

De las dificultades aprende Carlos a luchar contra una vagancia natural que lo arrastra a no dar golpe. Es mal alumno en el Instituto Laboral y sabe que no debe. Entonces un veterinario le ofrece la posibilidad de ser comercial de piensos Biona y el muchacho acepta. Así descubre sus excelentes dotes para la venta.

Después de casarse se ve apremiado de dinero y se le ocurre el negocio de las tartas. Compra trescientas y se va a Gijón. Las vende en dos días y obtiene un beneficio de 7.500 pesetas, a razón de cinco duros de margen la pieza. La suerte está echada. Charles, como es conocido, seguirá la tradición pastelera de Mondoñedo.

El comienzo regular de esta actividad se sitúa hacia mediados de los cincuenta, pero en aquel entonces el área de influencia solo es Mondoñedo y sus alrededores. El camino es lento, pero la perseverancia de Charles y la fe en el éxito de su fórmula son mayores. Está a punto de nacer o Rei das Tartas.

La estanquera que enamora a Alejandro Lerroux

Lunes, 16 de Marzo, 2020

El futuro presidente del Gobierno se siente atraído en Lugo por Juanita Currás

YA ABORDAMOS EN un cromo anterior la estancia de Alejandro Lerroux en Lugo, en 1884 o 1885, cuando se oculta bajo el nombre de Manuel García y González, los apellidos de su madre. Este disimulo se debe a sus problemas con la justicia tras haber desertado del Ejército.

La amistad de su hermano con el ovetense Florentino Morán le proporciona la posibilidad de trabajar en el cobro de los impuestos de consumos que se efectuaban en los fielatos de la muralla.

Las circunstancias que rodean la llegada del futuro presidente del Gobierno español a Lugo se narran en ‘Mis Memorias’, aparecidas tras la muerte de Lerroux, pero de ellas, pese a que el editor Afrodisio Aguado asegura publicarlas íntegras, se ha desgajado un capítulo titulado ‘Canto a Teresa’, donde el político da cuenta de sus amores, de sus galanteos triunfantes y de sus fracasos, con ciertos ribetes provocativos.

Por arrepentimiento de él ante su familia, o de sus descendientes, el capítulo queda en el olvido hasta que el historiador Carlos Seco Serrano lo desempolva recientemente en un Boletín de la Real Academia de la Historia.

Gracias a esta publicación sabemos ahora de la amistad que el futuro político mantiene con una maestra sin escuela, hija de una estanquera del centro de la ciudad, a la que él llama Juanita Currais (Lugo, c. 1860).

Este nombre bien podría ocultar otro apellido, como Currás o Muruáis, pues Lerroux demuestra en sus escritos que cuando la memoria se tambalea, no duda en tirar por el camino del medio.

Habla maravillas de su estancia en Lugo. Come estupendamente, toma queimadas y está atendido por una viuda y su hija con fonda y taberna. Por darse fama de garañón, o porque ya lo era, don Alejandro nos advierte que no tuvo trato íntimo con ellas, y eso que la hija era un “admirable ejemplar para ama de cría”. Vamos, que le pesó.

De su trabajo en el fielato ya se conocían detalles, pues son episodios que no desaparecen de las memorias. Por el contrario, nada se sabía de Juanita Currás, censurada a mayor beneficio de Teresa López de Solalinde, con quien se casa el 24 de mayo de diez años después, en 1894, siendo ya director de El País.

Una curiosidad. Los padrinos de la boda se llaman María Pita y Rafael Ginard de la Rosa.

Como se ve, Lerroux trata de homenajear a Teresa ¡relatando sus aventuras con otras mujeres!

Juanita tiene un estanco en el centro de Lugo y Lerroux la frecuenta. Ella le regala cigarros y él pretende que se los fumen juntos. No aclara el pollo si su deseo es hacerlo en vertical o en horizontal, por aquello de dejar al lector con la miel en los labios.

La gente murmura y los hace novios. Lerroux lo rechaza. ¿Novios? A este gallo le quedan muchos corrales por recorrer. Además Juanita es culta maestra, de trato agradable, palabra dulce, mirada candorosa… y de una virtud irreprochable.

Para desesperación del futuro Rey del Paralelo, una tarde le echa las manos a las pantorrillas cuando ella está encaramada a una escalera _ tremendo climax erótico _, y Juanita le baja los humos con un coscorrón. La chica se está enamorando _ encalabrinando, dice el farruco _, pero el trato ha de venir como Dios manda, es decir, previo paso por el altar. Y eso a Lerroux le produce sarpullido.

Vidal de Bustamante

Lunes, 16 de Marzo, 2020

Non hai errata, segundo se lea

Cando se fala de coleccionar erratas, cazapos ou grallas nas páxinas dos xornais sempre imaxinamos a Evaristo Acevedo e a súa Cárcel de Papel, onde recolectou milleiros delas.

Pero en Galicia houbo un colega que tivo a mesma afección, aínda que non lle deu de comer como no caso de Evaristo. Foi José Vidal de Bustamante, nado en Monterrei, morto en Lugo e xornalista en Vigo. Home bo e simpático, vítima dunha malleira de paus por parte de dez valentes, deses que sempre están dispostos a demostrar que poden ser máis bestas cada día.

Vidal de Bustamante dedica medio século á colección, e que nós saibamos, nunca chega a publicarse por completo. Algunhas se coñecen porque o propio Vidal as contou en artigos e entrevistas

Por exemplo, o nacemento dunha nena na parroquia tudense de San Mamede de Guillarei pasa á letra impresa deste xeito: “Exportaciones. Natalicio. Ha dado a luz…” Máis dun lector pensaría que a pobre nena xa viña marcada desde o berce para a emigración.

Outra boa metedura de pata sucede cando o redactor dos ecos de sociedade fala así dun recente enlace matrimonial: “… en la iglesia parroquial de… se celebró la boda de… Acompañamos a la familia en su hondo pesar”. Neste caso, o que está en xogo é a futura felicidade da parella.

Dunha segunda voda, neste caso no barrio vigués de Bouzas, o xornalista informa de que os noivos “… han satisfecho sus amores…” Polo que se deduce do resto da redacción, fixérono diante da familia, dos convidados, do crego e mais do santo titular da parroquia, que é San Miguel. O que eu che diga, uns impacientes.

Os Anuncios por Palabras son unha boa fonte de erratas, como este que di: “URGE vender señora por marchar al extranjero”. ¿Ela? ¿O marido? ¿O comprador?

Emma, la artista que llega antes que Sargadelos

Lunes, 16 de Marzo, 2020

Ceramista, pintora, escultora, grabadora, estampadora, diseñadora… no ha dejado de explorar en su vida

DESCUBRIÓ 62 MANERAS de ver una menina velazqueña con otros ojos, pero Emma López Díaz (Ribadeo, 1932), podría hacer una serie inacabable, o el número que se propusiese, porque desde el primer momento Emma se distingue por su trabajo, ilusión e inspiración.

Aunque comienza a dibujar a los 16 años, cuando es alumna de Luis Novo, su presentación al público hay que situarla en octubre de 1956 con su primera exposición de porcelanas decoradas en el Ateneo Jovellanos, de Gijón, donde aprende cerámica.

Meses después, El Progreso no se corta un pelo a la hora de darle la bienvenida y titula a cuatro columnas: “Vientos de resurrección y de gozo por Sargadelos. Su arte está llamado a continuar la gloriosa tradición de nuestra cerámica”. Estamos ya en 1958.

En realidad nada tiene que ver Emma con Sargadelos, salvo A Mariña, pero aquel titular fue profético, pues tan solo cinco años más tarde, en 1963, nace en Argentina el Laboratorio de Formas de Díaz Pardo y Seoane. Luego vendrá todo lo demás.

Debemos recordar el momento en el que decide aceptar un casting de Amaro Álvarez González para representar en Lugo La Casa de la Troya, donde conoce a Manolo Salgueiro, que hará el papel de Casimiro Barcala, el alter ego de Bargiela, o sea el más estrafalario de los tudenses, y ella, de Carmiña.

Sus siguientes pasos son la exposición en Lugo de diciembre del mismo año y la de Madrid, en mayo de 1959. En ambas hablan bien de ella. Los periodistas se interesan por los secretos de la decoración de porcelanas:

_ Cuando tengo mi día es muy sencillo. Pero hay ocasiones en las que los colores se tuercen y los pinceles no siguen a la fantasía con la ligereza deseada. Lo más difícil de la decoración de cerámica es cocer las piezas en la mufla. Un poco más de calor, o un poco de menos puede quebrar toda la obra.

En ese momento cuece sus piezas en RTR y llama la atención por el uso de blancos y negros que propone. En Madrid le dicen que son típicamente gallegos y que se ve Galicia en ellos. ¿Pero no habíamos quedado en que Galicia era verde?

A raíz de su matrimonio con Manolo, convertido ya en abogado, su nombre artístico se transforma en “López de Salgueiro”. Incluso ella lo llama por su apellido, Salgueiro, lo que choca a las damas lucenses, que la tienen por una snob.

Abre un estudio en la esquina de Gran Teatro (General Franco) con Progreso, (José Antonio), y luego otro en el fondo de la Praza Maior, donde tiene un comercio. Ella pretende convertirlo en el foro, tertulia y ágora del arte y las inquietudes lucenses, una especie de salón artístico como tantos otros que se crean en casas de aristócratas, mecenas o artistas, pero en este caso en torno a una queimada y con los Salgueiro cantando a dúo canciones populares.

Aquello tiene corto recorrido, lo que unido a los problemas legales de su marido la aleja de la ciudad. Problemas de salud la llevan a Benidorm, donde vive otra década prodigiosa.

Hay que citar muy rápido nuevas etapas: En Lugo hace colchas de lana y repujado de estaño, en Altea aprende alfarería, en Como y Bombay, estampación; en Madrid anima una tertulia que se celebra en el Café Gijón; en París toma clases del artista ruso Serge Poliakoff. También aprende en el Círculo de Bellas Artes de Madrid, pinta su coche de amarillo, y diseña ropas que se exhiben en Cibeles, en la Mostra Catalana y en Lugo.

En 2007 muestra en Miami esos 62 modos de ver las Meninas de Velázquez, con los que empezamos. ¿Qué más ha hecho? ¡Ah, si! Tiene cinco hijos.

Onofroff galego

Domingo, 15 de Marzo, 2020

Publicidade de Onofroff

Cúmprese este ano un século da terceira xira galega que realiza o hipnotizador Onofroff, un misterioso personaxe do que aínda hoxe existen grandes dúbidas sobre a súa orixe e as súas potencias.

Tanto se foi Enrico Bailly d´Onoffrof, fillo dun membro da Garda Suiza do Vaticano, ou se foi Onofre, un barcelonés de nome eslavizado, o home veu a Galicia en moitas ocasións para actuar en todas as capitais, ademais de Vigo, Baiona, Santiago, Ferrol e Viveiro, cando menos.

Os éxitos da súa carreira no mundo do espectáculo mestúranse con escándalos, balbordos e algunha liorta que outra, como cando ordena a un hinoptizado que cante, e o tipo sae cuns versos escatolóxicos, impúdicos e insolentes que alporizan ao público; ou cando no Español de Pontevedra, contratado polo Recreo de Artesáns, hai labazadas por se facer cunha cadeira.

Traballou con varias medium, sendo a chamada somnámbula Inaudit a preferida. O público escribe frases e introdúceas nun sobre. Sen as sacar, Inaudit leas grazas a Onofroff. En Chile descobre o autor dun asasinato por medio dunha sesión, pero tamén deixa a un home nun sono letárxico do que non pode saír.

Salvador Dalí está abraiado con Onofroff, quen presume de inmortalidade e de feito escribe o libro Para no envejecer. Desaparece antes da guerra do 36, cando acaba de publicar outro, Cómo se sugestiona.

Por que vén tantas veces a Galicia?

Hai un episodio descoñecido na vida de Onofroff que se cadra podería explicar a súa querencia por esta terra.

Na xira de 1905, logo dunha actuación no Teatro Zorrilla de Baiona, a somnámbula Inaudit dá a luz un neno, que evidentemente é fillo de Onofroff.

“O neno _ di a prensa_, queda en Baiona ao cuidado dunha ama de leite.”

O ano seguinte Onofroff será hóspede do Méndez Núñez, en Lugo. Viña ver o fillo?