Archivo de Enero, 2020

La madre de Castro Gil, clienta del doctor Asuero

Martes, 21 de Enero, 2020

El aguafortista nace en Lugo el 20 de enero de 1891 y la ciudad lo nombra Hijo Predilecto

EN LA BIOGRAFÍA del grabador Manuel Castro Gil (Lugo, 1891), nacido un 20 de enero como hoy, destaca su notable precocidad, su rápida evolución hacia la maestría artística y su capacidad de trabajo.

Desde que cae en manos de Manuel Martínez Fole, hasta que es pensionado por la Diputación de Lugo para estudiar en San Fernando apenas pasan dos años, de los trece a los quince.

Con esa edad aparece la primera noticia de su obra, “una tablita pintada” que dona para la kermesse a favor de las Colonias Escolares de Lugo.

Después serán las decisivas enseñanzas de Alejandro Ferrant y de Muñoz Degrain, Moreno Carbonero y Carlos Verger, ya en el mundo del grabado, las que consigan hacer de este vecino del barrio da Ponte un clásico sin salir de la veintena.

El 1917 su madre, Gertrudis Gil Arias, viuda ya del archivero municipal José Castro González, se ve afectada por una parálisis generalizada. Le alcanza a todo el cuerpo excepto los brazos. En esas condiciones consume su existencia dentro del domicilio familiar del número 23 en la calle Rodríguez de Viguri, donde vive con sus hijos Pura, Pilar, Fernando, Luis y Maruja.

Otro, llamado José, ya ha fallecido.

Saltamos a 1929, cuando toda España comenta con pasmo las milagrosas curaciones del doctor donostiarra Fernando Asuero con tan solo manipular el nervio trigémino dentro de la nariz.

Algún miembro de la familia, quizás el propio Manuel, que iba para médico, piensa que aplicar en doña Gertrudis los métodos del asuerismo solo puede reportar beneficios, porque la parálisis ya la tienen garantizada.

Convencen a la mujer, contactan con Asuero y ponen en sus manos su trigémino para que se lo cauterice. El efecto es asombroso. Doña Gertrudis recupera la movilidad de los miembros antes inútiles y aunque no está para bailar can-can, a sus sesenta años tiene por delante otras perspectivas de vida

Asuero ha vuelto a contradecir el negativismo de Marañón y a confirmar el posibilismo de Amalio Gimeno, representantes de las dos corrientes médicas desde las que se analiza el fenómeno.

Julio Ramos, redactor de El Progreso, es amigo de Fernando Castro Gil y además, el aguafortista es el héroe local por excelencia en las páginas del periódico. Con ese pasaporte, Ramos visita a la operada y transmite a los lucenses su deslumbramiento. Faltan por dar “varios toques”, pero el periodista la ve levantarse de su cama y recorrer la habitación sin otra ayuda que la fuerza motriz de sus piernas.

El cronista se esfuerza en plasmar lo imposible. “No es que los otros lo digan, es que yo mismo lo vi”.

Sin embargo doña Gertrudis no tarda en morir, Será en 1931, poco después de que su hijo haya conseguido la medalla de oro de Bellas Artes por su Puente de Ondárroa.

En 1926 había estado en París y varios lugares de Europa, pensionado por la Junta para Ampliación de Estudios. Manuel está encantado de la experiencia, porque vende muy bien todo lo que lleva, incluido el Puente de Ondárroa.

Hacia la mitad del siglo, el Hijo Predilecto de Lugo trabaja en la Casa de la Moneda, por la tarde en su casa y en la Escuela de Artes Gráficas. Es asesor de grabado en el Banco de España y miembro de la Junta Nacional Filatélica.

Flanqueado por Constantino Lobo Montero, Manuel Fraga y el padre Mauro Gómez Pereira _ los poderes militar, civil y religioso _, Castro Gil recibe del ministro Fermín Sanz Orrio la Medalla de Oro al Mérito en el Trabajo en 1958, y cinco años más tarde fallece en Madrid.

Novoneyra e a raíña Isabel no ano 1951

Lunes, 20 de Enero, 2020

O poeta do Courel participa nunha xira organizada polo SEU co gallo do V centenario do seu nacemento

CANDO O POETA do Courel aparece por vez primeira na prensa é para falar dun recital que vai dar no Centro Galego de Madrid. Estamos en marzo do 1951. O xornalista que recolle o acto é Manuel Fraga de Lis, natural de Cotobade e sen parentesco coñecido co seu homónimo de Vilalba.

O noso home, que entón o chaman Eugenio Novoneyra (Folgoso do Courel, 1930), é definido como un xoven lírico que escribe en castelán e que vai recitar poemas do seu libro inédito, Hambre.

Desde ese agromar madrileño ao Uxío Novoneyra por todos recoñecido hai unha evolución ético-estética que en moitas ocasións, por non dicir en todas, se elimina das biografías do poeta por pensar que non constitúe un dato decoroso na súa vida, pero que no fondo non é máis que outra faciana da censura que tanto se deosta.

Para Uxío Novoneyra, que estuda Filosofía y Letras en Madrid, o ano 1951 está dominado fundamentalmente polo encargo que recibe do falanxista Sindicato Español Universitario, o SEU, para realizar por toda España unha serie de recitais poéticos en conmemoración do V centenario do nacemento de Isabel a Católica.

A andaina de Novoneyra comeza nada menos que o 18 de xullo dese ano en Madrigal de las Altas Torres, onde nace a raíña o 22 de abril de 1451, e debe rematar nese mesmo mes de 1952 en Santa Fe (Granada), coincidindo coa clausura do Ano Isabelino.

A quenda de Lugo nesa xira vai ser o 29 de xullo, pouco despois de comezada. Fálase moito deste home, porque xa houbo xente de sona que destacou a súa valía. Xente como Dionisio Gamallo Fierros, José García Nieto ou César González Ruano.

Non obstante persiste certa desinformación e de feito El Progreso, xa que o recital vén do SEU, chámao nunha primeira ocasión “poeta madrileño”. Pero cando se achega o día do recital _ que ten lugar á unha do mediodía no paraninfo da Deputación Provincial _, xa se sabe que Novoneyra é paisano de Parada do Courel.

O poeta divide o recital en catro partes. Na primeira, dedicada en exclusiva á propia raíña, inclúe unha composición súa que titula Cuando el nacimiento de la Reina Isabel. Os outros poemas son de Ángel Valdés e de García Nieto. Na segunda parte, que chama Poesía Española Clásica, a carón de Lope de Vega, escolle dous poemas de Miguel Hernández, o que non deixa de ser sorprendente.

Logo, unha escolma de poesía mundial, con Rilke, César Vallejo, Tagore e autores chineses. E finalmente, a súa propia poesía. A Galicia, Caurel, oso galaico, A mi padre, A Clara Otero, Yo sé estar hacia ti, y Tu viento. No remate, Salinas, Alberti, Guillén e Lorca.

Dentro da ortodoxia oficial que supón a conmemoración isabelina, non deixa de chamar a atención a presenza dalgún autor non especialmente querido polo réxime, pero así foi.

Unha anécdota máis desta contribución de Novoneyra ao Ano Isabelino foi o xeito de viaxar entre Madrigal, Ávila e Lugo. Uxío burla a vixiancia do revisor do tren e consegue chegar á cidade das murallas como polisón, aforrándose parte do diñeiro presupostado polo SEU para a xira.

No mes de agosto de 1952, queda impresionado pola morte do espeleólogo francés Marcel Loubens na cova de San Martín do Pirineo navarro (Larra), ao baixar pendurado dun cable a primeira vertical da sima, permanecendo alí dous anos o seu cadáver.

Nonoveyra fai un chamamento aos montañeiros galegos para que acodan canda él a ese lugar, onde pensa recitar a Loubens o seu Discurso del desamor. No caixón de Eugenio xa se atopan Uxío e os seus primeiros poemas galegos. Hoxe cumpliría 90 anos.

Barrera de Irimo, de Ribadeo a la Vicepresidencia

Lunes, 20 de Enero, 2020

El tercer presidente de la Telefónica regresa a su ciudad natal a los 35 años de dejarla

CUANDO EL TERCER presidente de la Compañía Telefónica N. de España, Antonio Barrera de Irimo (Ribadeo, 1929) regresa a su ciudad natal por primera vez desde que tiene cuatro años, lo recibe el famoso párroco- arcipreste de las profecías, Enrique López Galuá. En los días anteriores, el sacerdote ha rebuscado los libros para mostrarle su partida bautismal del 4 de enero, que Barrera revisa agradecido.

La escena ocurre en mayo de 1968, es decir, 35 años después de que el niño haya dejado Ribadeo.

Le acompaña Santiago Galindo Herrero, su director de Información y Servicios Sociales. Hombre del Opus Dei, pero al mismo tiempo exdirector de El Alcázar, morirá a consecuencia de una trombosis manifestada cuando vuela de Miami a Madrid dos horas antes de aterrizar, lo que retrasa la atención médica necesaria.

El padre de quien entonces dirige la Telefónica, el vizcaino Antonio Barrera Ibarreche, fue ingeniero director de la minas de Vilaodriz y del Ayuntamiento de Ribadeo. Su madre, Carmen Irimo Insua, es hija de Antonio María Irimo, ingeniero inspector de Trabajo en Galicia, residente en A Coruña, donde se celebra la boda. Entre los testigos, el presidente de la Diputación de Lugo, Plácido Donapetry, y otros dos ingenieros conocidos, Eugenio Labarta y el vicecónsul de Alemania en Monforte, el muy polémico Guillermo Closs.

En 1935 Antoñito ya hace la Primera Comunión lejos de Porcillán, en Salvatierra (Álava), residencia ocasional de los Irimo, sus abuelos maternos. La prensa dice de él que es un “niño angelical”, pero claro, es la fórmula apropiada. La familia vive en Bilbao y el niño se hará militar, jurista, profesor, economista y ministro.

En 1968, Barrera de Irimo ya es un hombre conocido y popular. Primero, por su juventud al frente de una gran compañía, pero también porque estamos en plena promoción de las matildes, o sea las acciones de la CTNE al alcance de todos los españoles.

Él y Santiago Galindo, los hombres de la visita, son los artífices. El presidente es el padre de la idea, y Galindo, de la campaña. Hay que transmitir la sensación de que cualquier ciudadano puede acceder al accionariado; vamos, que no es cosa de expertos inversionistas, y para simbolizar al españolito medio nadie mejor que José Luis López Vázquez, de modo que Galindo contacta con el actor y se reúnen en Gran Vía.

Entre los trabajadores que López Vázquez conoce ese primer día se encuentra Matilde Montojo y el actor se queda con su nombre. Le llama la atención e intuye que le servirá para algo.

Luego, cuando se perfila el spot, López Vázquez ya sabe cómo usarlo: “¡Matilde, Matilde; que he comprado telefónicas!” Y en pocas semanas toda España las llama matildes. Ése no era el objetivo, pero sí popularizarlas, lo cual está plenamente conseguido.

El 1969 Barrera se ve arrastrado por la crisis de Matesa, en la que Fraga y el Opus juegan a perder. También dimitirá como ministro en solidaridad con Pío Cabanillas cuando los dos gallegos caen en su apuesta aperturista.

Siempre tuvo fama de cerebrito y da motivos para ello, como profesor de Hacienda Pública, comandante del Ejército o tercer presidente de la CTNE. En el 73, Carrero le confía la cartera de Hacienda y Carlos Arias lo eleva a una Vicepresidencia. Es demasiada vinculación y salta a la primera oportunidad. Sus enemigos no lo verán así, porque hay penas de muerte por medio. Por eso Luis Solana lo echa de las matildes cuando disfruta del consejo de administración.

Casares en Lugo

Lunes, 20 de Enero, 2020

Teatro Principal de Lugo

O domingo 9 de outubro de 1932, Lugo vive unha gran festa política coa celebración da asemblea do Partido Republicano Gallego que reúne na cidade a catrocentos delegados de toda España, a representantes de Galicia, e a milleiros de simpatizantes e curiosos, porque entre os asistentes estará o ministro da Gobernación, o coruñés Santiago Casares Quiroga, que é daquela o máis mediático dos políticos galegos, como se diría hoxe.

Casares é consciente de que a paixón polo partido e por entrar nel pode agochar a cobiza de medrar na vida e non un verdadeiro republicanismo, polo que o vai advertir no seu discurso.

Canda el están Villar Ponte, Pita Romero, Montero Díaz, Avelino López Otero, Picallo e Calviño, entre outros moitos.

A rúa de Emilio Castelar (General Franco / Gran Teatro) e a praza de Santo Domingo están ateigadas, xa dicimos, de republicanos e cobizosos, de admiradores e curiosos, porque hai mitin na praza e asemblea no Teatro Principal (Gran Teatro).

Os gardas de Seguridade reciben a orde de que ninguén sobrepase a liña que eles mesmos marcan coa súa presenza, especialmente en Castelar, que é onde pasará o ministro a pé.

Un dos que máis turran por achegarse o máximo á calzada é unha muller gordecha que pola súa vontade, ou porque premen nela os de atrás, está constantemente na zona prohibida.

Máis dunha vez o garda que lle cae máis cerca faille admonicións coa ollada de que debe manterse na beirarrúa permitida.

Logo de varias indicacións xesticulantes, o policía decídese a utilizar as verbais.

_ Señora! Garde vostede a liña!

Unhas palabras que son aceptadas por ela de moi bo grado:

_ Que máis quixera eu! _ di a muller amosándolle coas mans os quilos sobrantes.

Un neno novelista

Domingo, 19 de Enero, 2020

Unha conferencia de Rafael Alberto Pérez

O pasado mes de decembro morre en Madrid o coruñés Rafael Alberto Pérez González, profesor de Ciencias da Información na Universidade Complutense, autor de referencia sobre estratexias da comunicación e considerado o pai da NTE, nova teoría estratéxica, da que fala en moitas universidades internacionais.

Eses son os datos fundamentais da súa biografía que se publican con máis ou menos extensión nos días posteriores ao seu falecemento, o 4 de decembro de 2019. Pero o home tiña outra biografía que non aparece en ningún xornal.

Rafael Alberto Pérez (A Coruña, 1942), é presentado o ano 1951 pola prensa galego-americana como o novelista más novo do mundo, pois aos seus nove anos xa ten publicada unha obra, “Los piratas del mar Caribe”, e está a piques de rematar a segunda, “El príncipe de la jungla”.

O neno-autor afirma que só leu na súa vida novelas de Emilio Salgari e “algo de El Quijote”, pero advirte que o escritor italiano non lle influíu no estilo, só nos temas. Algo así imaxinamos.

Conta Mundo Gallego, de Bos Aires, que un amigo dos pais ten acceso á novela do rapazolo e vendo a súa extraordinaria calidade, ao cabo duns días aparece na casa familiar con ela publicada para darlle a sorpresa. En fin.

Logo, aínda mozo, Rafael Alberto vai dirixir a súa actividade cara a pintura e a escultura, con premios en varios certames dentro e fóra de Galicia.

Tendo en conta que da novela publicada non hai rastro editorial, nin referencia xornalística agás a citada, e que co paso do tempo este pícaro da precocidade chega a ser un primeiro espada mundial en extratexias da comunicación, a dúbida que esta segunda biografía nos plantexa é pensar se non sería xa unha invención súa o título de “novelista máis novo do mundo” cando só ten eses nove anos recén cumpridos?

Os amigos de Landín

Sábado, 18 de Enero, 2020

Prudencio Landín Tobío

A súa dobre condición de avogado e xornalista fai de Prudencio Landín Tobío unha fonte de historias que teñen a vantaxe de que el mesmo foi o encargado de conservalas.

Unha das más coñecidas, por aparecer en varios medios, refírese a unha cea que Landín, director do Diario de Pontevedra, comparte con Ángel Varela Gómez, director de El Independiente, de Vigo, que non era avogado, senón médico militar.

Os dous falan no Hotel Europa vigués cando Landín bota en falta a carteira e pensa que a perdera na sesión do Cine Pinacho dos Barbagelata, dúas horas antes.

Nestas andan cando un camareiro avisa ao xornalista de que un home pregunta por el. Sae ao vestíbulo e alí atopa a un rapaz ben traxeado que nun primeiro momento non recoñece:

_ Son o home que vostede defendeu o verán pasado polo robo de Guillarei.

_ Si, xa me lembro. Ti dirás.

_ Resulta que hoxe estabamos taballando en Vigo catro compañeiros _ di o carteirista _, e cando chegamos á pousada para repartirnos o botín de cada un, vexo que nunha das carteiras collidas hai varias tarxetas de visita súas e dixen: “Esta hai que devolvela. É do avogado que me librou do cárcere. Entereime por onde andaba e aquí a ten. Pode mirala, que non lle falta nada”.

E nada faltaba.

-0-

Amais de dramaturgo, José de Echegaray foi un gran científico e matemático, o máis importante do século, dixeron del.

Nunha visita a Ourense, onde unha muller chamada Flora fai entón as mellores empanadas de Galicia, é recibido polos concelleiros que atenden todos os desexos do Nobel. Pregúntalles pola fauna de Ourense e fálanlle dela con gran detalle.

Logo interroga:

_ E que me poden dicir da flora?

Un deles, un tanto distraído, salta entón:

_ A Flora? Pois como sempre, don José; facendo empanadas!

Ricardo Freire encuentra los Doce cascabeles en la calle Fuencarral

Viernes, 17 de Enero, 2020

Nace un 17 de enero en Brasil, a donde emigran sus padres desde Lugo

EL 6 DE junio de 1964 actúa en el Gran Teatro de Lugo quien sigue siendo una de las voces más populares de España, Antonio Molina. Al frente de la orquesta Castilla figura Ricardo Freire González (Santos-São Paulo (Brasil), 1928), pero pocos de los que acuden a la función saben dos datos de su biografía. Uno, que es el autor del famoso pasodoble Doce cascabeles, y otro, que es hijo de lucenses.

Uno de los que están al loro de la relación de Freire con Lugo es Celestino Fernández de la Vega, que lo suelta en su tertulia para pasmo y admiración de los asistentes. ¿El autor de Doce cascabeles es de Lugo? Bueno, para ser exactos, de Lugo son sus padres. A él lo tienen en Brasil, pero regresan a Vigo cuando cumple los cinco años, poco antes de la guerra. Y de la actual Ciudad-Bombilla, pasan a Madrid una vez finalizada ésta.

Celestino añade otro dato, éste totalmente cierto: No sólo es de Lugo sino que también es pariente de otro músico, Gustavo Freire Penelas. De raza le viene al galgo, dice alguien. Pues sí que sacó salero, don Ricardo, añade otro.

Ricardo Freire nace el 17 de enero del año citado y muere en Alicante, 73 años después. Además del pasodoble más versionado de la historia, su firma aparece en otras muchas canciones que sonarán en el oído de los lectores más talluditos, como son Caballito Bandolero, El campanero jerezano, Pájaro Pinto o Estudiantina de Madrid.

Escribe villancicos, revistas _ como Mujeres de Adán, Tecnicolor y Flor de cancionera _, y ballets como Sueños Flamencos, para Cristina Hoyos, y Suite Flamenca, para Antonio Gades.

Sus estudios musicales en el Conservatorio madrileño los compagina siendo botones del restaurante Riesgo _ el antiguo Fornos retomado por Honorio Riesgo _, donde acuden las primeras figuras de la farándula en aquellos momentos.

En la calle Aduana abre un estudio con los poetas Basilio García Cabello y Juan Solano García y en 1948 estrena la revista Laureles de España en el Teatro de la Comedia. Es el prólogo a Flor de cancionera, basada en una obra de los Quintero, donde se incluye Doce cascabeles.

Se cuenta que el pasodoble nace de la misma forma que Garota de Ipanema. Si en ésta, Vinicius de Moraes está sentado en una terraza frente a la playa carioca; en Doce cascabeles, Freire lo hace en la terraza de una cafetería de la calle Fuencarral. Al fin y al cabo, ambos son brasileños.

Ricardo golpea una taza de café con la cucharilla y surge el estribillo. Lo apunta en una servilleta de papel y en el estudio de la calle del Conde de Romanones le da forma. Su primer intérprete será Tomás de Antequera.

Decíamos que es el pasodoble más versionado, y aunque siempre puede haber errores en las cuentas, alguien que la hace, llega a sumar dos mil. Si el lector las busca por medio de You Tube, le saldrán en primer lugar las de Joselito, Manolo Escobar, Luis Mariano, Richie Ray & Bobby Cruz, Emilio el Moro, Carmen Sevilla, Tomás de Antequera…

Además de acompañar a Farina o Antonio Molina en sus giras, Freire es director de la orquesta del Teatro Circo Price, en Madrid, por donde pasan sucesivamente Pepe Marchena, Pepe Mairena, o Marisol.

Freire trabaja 26 años en la SGAE, de 1971 a 1997, en pro de los derechos de los artistas españoles, y en 1998 sus colegas le ofrecen un homenaje con participación, entre otros, de Juanito Valderrama, José Menese, María Vargas, Vicente Soto Sordera, Pepe Habichuela y Sara Baras. Es cuando recibe la medalla al mérito artístico de Madrid.

Calviño en tren

Viernes, 17 de Enero, 2020

José Calviño Domínguez viaxa en tren hai un século desde Monforte de Lemos á Coruña. O personaxe vai ser o pai de José María Calviño, director xeral de Rtve, e avó da actual vicepresidenta económica de Pedro Sánchez, Nadia Calviño. No eido político será gobernador civil de Lugo e Pontevedra en breves mandatos de 1931, a cada cal máis curto.

Como é costume, os viaxeiros reciben unha publicación de tipo publicitario chamada “Coruña. Boletín de Información y Turismo, para ferrocarriles españoles”, sen outra pretensión por parte da empresa editora, Mendoza, de Vitoria, que sacar unhas perras das casas comerciais.

Calviño, que é de Meaño, pero coruñesista militante, comeza a lectura da folliña e o seu anoxo medra de parágrafo en parágrafo, ata o punto de que escribirá un artigo pedindo pouco menos que o cárcere para Mendoza.

Indígnao en primeiro lugar que lle chamen Coruña, e non co seu nome completo “La Coruña”. Cando non é por arre é por so.

Outro motivo de cabreo é que lle adxudica unha poboación de 50.000 habitantes e iso a Calviño parécelle un aldraxe, pois ha de andar polos 80.000. Nada diso, o último censo oficial fala de 49.000 persoas _ a publicación redondea a cantidade con mil máis _, e cando saia o correspondente a 1920, contemplará 63.000 habitantes. Calviño énchese de razón cun argumento demoledor: Os censos sempre se quedan curtos.

O futuro gobernador considera que Mendoza é unha “industria extractora de anuncios” e non lle perdoa que non cite entre os fillos ilustres a Eduardo Dato, que fale dunha rúa co nome de Marco Polo (¿?), que diga que Coruña dispón de xiro postal, que figure como a súa festa maior o 2 de xullo e que destaque a súa produción de gando “de cerda”.

Se daquela chega a ser gobernador civil, Calviño ordena a detención inmediata de Mendoza.

Río Barja, biógrafo del río Miño

Jueves, 16 de Enero, 2020

El geógrafo señala que el nacimiento del Miño se produce en el Pedregal de Irimia, y no en Fonmiñá

EL FUNERAL DE Eladia Pedrayo Ansoar, madre de Otero Pedrayo, tiene lugar en Ourense el 5 de febrero de 1957 y es un cónclave de alumnos y amigos del patriarca de Trasalba.

Borobó, Franco Grande, Méndez Ferrín, Fernández Albor, Moralejo, García Sabell, Beiras padre, Risco, Baltar, Gómez Ulla, Del Riego y Paz Andrade, entre otros muchos, acompañan a don Ramón en la despedida.

También se encuentra uno de sus alumnos más destacados, el geógrafo Francisco Xavier Río Barja (Lugo, 1919), que morirá en Canarias tras cumplir 91 años y que será enterrado en el Pedregal de Irimia, tal como era su deseo.

La muerte del destacado intelectual gallego, uno de los fundadores del Consello da Cultura Galega, sucede de forma totalmente imprevista, pues incluso se había bañado en aguas del Atlántico horas antes de producirse.

A Río Barja se le debe precisar el nacimiento del Miño allí donde él desea permanecer para siempre, el Pedregal de Irimia, y no en Fonmiñá, como se venía considerando hasta entonces. Su vinculación a aquel entorno ya estaba garantizada, pues el área recreativa lleva su nombre.

El profesor Río Barja lo expone en un trabajo titulado Biografía del Miño, cuando es director del Instituto Padre Sarmiento de Estudios Galegos dentro del libro “Conferencias sobre el río Miño”, que publica Caixa Ourense el año 1989.

Su padre fue el capitán de Infantería, Francisco Río Salazar, que en ese momento está destinado en el Regimiento Zamora con base en la ciudad, donde también ejerce como depositario del Orfeón Gallego que preside Antonio de Cora.

Otro de sus hijos, Ángel, también sigue la carrera militar en Toledo y siendo teniente del ejército de Franco, muere en Asturias en septiembre de 1936, un mes antes de que lo haga el teniente coronel Teijeiro.

En esas fechas el padre de ambos, y de otros seis hermanos, ya está retirado tras recibir en 1929 la placa de San Hermenegildo. Luego va a ser delegado en Lugo de la mutua Los Previsores del Porvenir, hasta su muerte en 1958. En cuanto a su madre, Consuelo Barja Pillado, le sobrevive tres años, cuando su hijo Francisco ya es catedrático. Estaba emparentada con la familia Bouzas Sal.

Río Barja se casa con Angelita Corbacho Romero, Lita, en la iglesia santiaguesa de Santa Susana. La novia es hija de Benito Corbacho Núñez, exjuez municipal y de primera instancia en Compostela y profesor de la Universidad, originario de Cotobade (Pontevedra).

Entre los testigos se vuelve a producir una concentración de alto voltaje intelectual. La novia convoca al amigo de su padre, Domingo García Sabell, y Río Baja acude para la ocasión a su maestro, Ramón Otero Pedrayo. Para que no se pierda el tono, el banquete _ más bien piscolabis _, se celebra en la propia Facultad de Filosofía y Letras.

Una de las primeras distinciones que recibe Río Barja, alumno marista y del Instituto, es el primer premio del concurso sobre temas políticos organizado por el Departamento Provincial de Seminarios del Movimiento en Lugo, que lo publica. Se titula “Lugo y la Revolución Gallega

de 1846”, un trabajo que no suele aparecer entre la obra de su autor, que evidentemente es más valorada cuando aborda temas geográficos, su especialidad.

Ahora que se acaba de entregar en Lugo el premio Otero Pedrayo a Paco Martín y a Ramón Villares, es oportuno recordar que Río Barja fue otro de los lucenses que lo merecieron, galardonado a su vez con multitud de distinciones.

Letra impresa

Jueves, 16 de Enero, 2020

Sánchez Guerra

O comandante dun departamento marítimo ordena telegrafar ao ministro do ramo:

_Hoxe fíxose ao mar o canoneiro Pilar.

O telegrafista, quixo convertelo en broma e engade debaixo da mesma cinta:

_ E saíu para Lugo a familia do verdugo.

A cinta chega enteira ao Ministerio e o telegrafista poeta perde o seu posto de traballo.

-0-

O comentario en Madrid daqueles días de agosto de 1922 era que José Sánchez Guerra, presidente do Consello de Ministros durante nove meses deste ano, recibira de Lugo unha carta cunha esquela da súa defunción.

Se fose verdade, algúns dos que podían facela moi doadamente eran os traballadores de talleres de El Progreso, ou de calquera outra imprenta da cidade polo que en Lugo había expectación.

Os inimigos de Sánchez Guerra, que sempre foron numerosos, sacáronlle o tema a través dun xornalista que participaba nos seus encontros coa prensa. O presidente do Consello negou que o rumor fose certo, se cadra para que o autor da esquela non saíse coa súa.

Todo o contrario, Sánchez Guerra lembrou que coñecía una tumba de por estas terras, onde se mandara escribir o nombre do falecido seguido de “…morto en contra da súa vontade”.

_ No caso da esquela, se existise, eu tamén estaría en contra.

E os xornalistas bótanse a rir.

-0-

Cóntase de varias maneiras, pero todas veñen dicir que ao filólogo e medivalista coruñés Ramón Ménendez Pidal non lle gusta que o interrompan mentres traballa, mesmo para dicirlle o 14 de abril de 1931 que vén de proclamarse a II República, ao que el replica:

_ Paréceme moi ben, pero qué terá iso que ver con que eu non remate a clasificación de 327 verbos irregulares?

Nunca houbo repecto pola letra impresa.