Un bar de Santiago ha colgado en la puerta un cartel en el que solicita a su distinguida clientela que se abstenga de penetrar en el sagrado recinto báquico portando camisetas que contengan simbología de la Selección Española.

Se supone que quienes se disfracen de holandeses, quienes vayan por Ghana, los seguidores de Messi, o los coreanos del norte, tan simpáticos ellos, serán recibidos con la mejor de las sonrisas, pero si a usted se le ocurre el terrible disparate de ser español y festejar los goles de Villa, aunque sea el único año en el que ganamos, se encontrará a las camareras de morros, como diciendo: “Malditos, nos habéis robado la final al Compos”.

Los usuarios de calcetines blancos pueden estar contentos. Ya no son los únicos a los que se discrimina en los baretos impidiéndoles la entrada. Ahora pueden juntarse con los de las camisolas futboleras e irse juntos de botellón al Monte do Gozo.

Además de actuar con una visión comercial que hará feliz a la competencia, este bar santiagués, o lo que sea, pone de relieve los estragos que puede acarrear la incuria cultural si se combina con unas gotas de arrogancia. Quienes la han fomentado con todas sus fuerzas deberían sumirse en un bochorno disolvente y desaparecer. Pero no, están encantados de que sucedan cosas así y hasta las ríen y jalean.

El otro día, el presidente de todo esto contestó en una entrevista que estaba “más de acuerdo” (?) en multar a los comerciantes que rotulan en castellano, como medio para compensar la persecución sufrida por el catalán.

Si ese razonamiento se lee en un panfleto sin pie de imprenta, se entiende por qué. En labios de quien lo dice, se convierte en un poderoso acicate del pesimismo:

_Esto no lo arregla ya ni el sargento Colomera.

Dificultades ambientales

Mira que el padre porfió por mantenerlas al margen de los avatares mediáticos, y nada. Al final están en todas las salsas de peluquería y en todos los contubernios sobre el futuro de la púrpura socialista. Algo ha fallado. El sistema educativo, Igualdad, Defensa, Exteriores… algo.

De entre el montante global que se comenta _ ya saben lo cotillas que son los periodistas _, hay un aspecto sorprendente viniendo de donde viene; pues se dice que las adolescentes han pasado un año en extrema rebeldía, lo cual supone motivo de preocupación para sus padres.

No sorprende que las niñas vistan como los monjes del monte Athos, que dediquen poco tiempo al estudio, que lleguen a casa con una carretilla de calabazas, que no muestren atisbos de responsabilidad, que practiquen el sexo tántrico, o que se cisquen en los autos sacramentales de don Pedro Calderón de la Barca, porque al fin y al cabo, esas conductas han sido promovidas y alentadas con dinero público por papá. Lo que sorprende es que papá se sorprenda, como si pudiese esperar un resultado distinto a su desprogramación intensiva.

Para evitar que les ocurra lo mismo, los papás españoles tienen que chuzar de lo lindo todo el año, navegar en contra de las disposiciones oficiales y someter a sus retoños a una disciplina lógica y natural, pero con dificultades añadidas a las de por sí previsibles, porque el entorno se lo pone bastante cuesta arriba.

Por eso, lo realmente sorprendente sería verlas con matrículas de honor saliéndoles de las orejas, con un novio a punto de entrar en ICADE-ICAI, ayudándole a su madre a pasar las partituras y en actitud de extrema obediencia conventual.

Eso sí que sería para tirarse de los pelos. ¿Pero cómo me habrán salido unas niñas tan repollas, con lo bandarra que soy yo?

Una imagen que hiere la sensibilidad del Gobierno catalán

En Planolas, provincia de Gerona, existe uno de los 42 centros gestionados por la Agencia Catalana de la Juventud. En ellos se realizan campamentos juveniles que en apariencia sirven para poner en contacto a los chavales urbanitas con la naturaleza, pero que en realidad se usan para adoctrinar a la grey infantil en los Principios Fundamentales del Movimiento Catalanista, versión ERC. La OJE también lo hacía, pero entonces todos estábamos convencidos de que era así por encontrarnos inmersos en una dictadura de la que había que salir como fuese.

Lo que algunos zorritos se callaron es que su lucha izquierdista, revolucionaria y catalanista contra estas perversas formas políticas no pretendía desterrarlas, sino sustituirlas por otras muy parecidas.

El pasado día 11 se desarrollaban 42 de estos campamentos dedicados a la Solución Final, es decir, a la eliminación de todo rastro de España en la mente de los pequeñuelos. Llegadas las ocho y media de la tarde, los infantes creyeron, repletos de ingenuidad, que se reunirían ante el televisor para ver la final de la Copa del Mundo, extraordinario acontecimiento deportivo en el que jamás había participado España.

¡Ja! ¡Y una butifarra con chorreras! De acuerdo con la circular emitida por la Generalitat, los respectivos directores de los campos de concentración prohibieron que ningún niño presenciase aquella explosión de españolismo, no fuera a ser que toda la labor doctrinal de la semana se escapase como lluvia por sumidero. De tal forma, aquestes niños se convirtieron en las únicas personas en el mundo _ excepción hecha de los coreanos del norte _, que sufrieron en sus carnes la censura futbolística. Para mí las tengo que el día de mañana, estos cadetes de la barretina se hacen del Real Madrid y sólo cantan a Serrat en castellano.

Chegamos ao noso último destino, o Museo Provincial de Lugo, onde fomos acollidos estupendamente pola súa directora, Aurelia Balseiro e por todos os que alí traballan: Encarna, Reigosa, Cuba, Arribas, Rajal…

Como sempre, os científicos querían ver moitas cousas en pouco tempo: Minguillón, os torques, o mosaico, Castelao, Castro Gil, o cadro da Galerna…

_Ide a modiño, non vaiamos chafallala por ser o último día.

Ao meu carón estaba Secundino e díxome:

_¿Sabe cantos quilómetros levamos feito nestes 80 días sen o máis mínimo incidente? ¿Non, verdade? Pois máis de 12.000.

_¡Home, iso está ben! ¡Se fósedes petando contra os camións, ao mellor eu quedábame na casa!

O Xocas, que tamén estaba por alí, engade:

_¿Sabe cantos obxetivos visitamos nestes 80 días? Nada menos que 970.

_¡Arrediaño! Se queredes convídovos á miña casa por ver se así chegamos aos mil.

Miguel, sen deixar de apuntar as súas notas, fai máis preguntas:

_¿Sabe vostede en cantas poboacións estivemos durante ese tempo?

_¡Non! ¡Non o sei! E dimo xa sen preguntalo, que isto semella o exame de grao pola lei Moyano.

_En máis de 320, contando onde paramos a desengurrar as pernas.

_Certo, se quedou unha é que non ven no mapa de Fontán.

A Sabela, que xa estaba cos últimos folios na man, vólvese e comeza:

_¿Sabe vostede…?

_Aforre cuspe, guapiña; que seguro que non o sei.

_…cantas historias investigamos nestes días. ¡Duascentas sesenta!

_Levades moi ben a conta de todo. Se cadra tamén sabedes cantos días vou botar no leito, porque teño unha malleira coma se xogara eu só contra o equipo de Holanda.

O pazo de Orbán e Sangro, hoxe hotel do mesmo nome

Comentáranlles aos científicos que no Hotel Pazo de Orbán e Sangro tiñan exposto un casco antigo de piloto de aviación e desde entón, xa non pensaban noutra cousa que ir velo.

No hotel recibiunos moi sorrinte o seu propietario, Manuel Fernández Díaz, co que falamos do interese que esperta entre nós a presenza do casco.

_En poucas palabras, o 28 de outubro de 1938, o heroe do Plus Ultra e teniente coronel xefe da base aérea de Palma, Ramón Franco Bahamonde, perde a vida, a causa dun forte temporal sobre Formentor, que segundo a versión oficial, destrúe o hidroavión no que voa en dirección a Barcelona. Outras versións afirman que ese día, a súa tripulación e a do aviador Rodolfo Bay Wright, que capitanea outro aparato, reciben ordes de se intercambiar. Ata pouco antes de morrer no ano 2000, Rudy Bay, que chega a ser presidente de Spantax, mantén a teoría do accidente, pero nunha entrevista dese ano manifesta que a morte de Ramón foi debida a unha sabotaxe no seu avión e que, por suposto, estaba consentida polo seu irmán. Os membros da tripulación de Franco pertencían á Falanxe e o intercambio foi a maneira de salvalos dunha morte certa. Pola contra, no accidente morre tamén o teniente de navío Melchor Sangro y Torres, fillo dos marqueses de Guad-el-Jelú, de ascendencia galega e relacionados con este pazo. Por iso, se aquí hai un casco de piloto, cabía a posibilidade de que fose do teniente, aínda que xa vemos que non.

_É unha historia apaixoante.

_Estamos afeitos _ díxenlle eu _. Levamos uns meses que cando non descubrimos o asasino de Kennedy, atopamos o berce de Colón.

_Pois a vostede que lle gusta saber das familias, apunte a última. Unha irmá do tenente casa con Jaime Miralles e xuntos teñen un fillo ao que lle poñen Melchor na súa honra e Miralles Sangro de apelidos.

_¡O xornalista!

_O mesmiño.

Franco, heroe do Plus Ultra

Fontán e o seu mapa

A piques de rematar a Volta fomos ver o terreo que pisamos. Na entrada do Instituto Lucus Augusti existe hoxe unha das cartas xeométricas orixinais de Domingo Fontán, ou dito máis rápido, o primeiro mapa de Galicia.

Falamos co subdirector, Manuel Celso Matalobos, a quen se lle debe en boa medida a recuperación do mapa, que se atopaba esquecido nunha estancia da Deputación, de cando alí estivo o instituto.

O ano 1837 Fontán pide axuda económica ás deputacións de Lugo, Ourense e Pontevedra para a estampación do mapa e se cadra desa subvención recibida provén a existencia no instituto do exemplar que agora pode verse alí, limpo e restaurado.

O historiador fai unha intervención.

_Cando os revolucionarios franceses aproban a Constitución Civil do Clero, son centos os cregos que se negan a xurala. Chamáronlles os refractarios. Uns morren asasinados e outros marchan fóra. A Galicia chegan ducias deles. Uns bispos os acollen mellor que outros, pero en todo caso, aínda sendo refractarios, tiñan prohibido dar clases aos nenos galegos, por medo a que trouxeran ideas demasiado avanzadas. Un deses cregos vive en Noia, desobedece as prohibicións, e instrúe en francés e inglés a un neno chamado Domingo Fontán. Seguramente é un dos principais responsables de que Fontán sexa unha eminencia científica e de que Galicia conte cun mapa moito antes que o resto de España.

_A historia é pra rematar dicindo aquilo de que non hai mal que por ben non veña.

_Certo, pero tamén hai que lembrar nela a José Rodríguez, o matemático de Bermés que traballa cos franceses na medición do metro e que logo vai ser profesor de Fontán.

_É curioso este Fontán. Foi iniciado polos refractarios e rematado polos revolucionarios.

Lembranza de José Rodríguez en Bermés

Unha ilustración sobre outra chuvia de peixes

De volta de Alfoz quedamos con Jaime Fernández no seu viveiro da Costa de Longaras, en Moncelos (Abadín). Alí foi onde o 21 de setembro de 2000 sucede un feito extraordinario que os científicos non podían pasar por alto. De tal maneira que nos achegamos ao escenario do acontecido e deixamos que nolo conte o propio Jaime.

_A noite anterior houbera unha treboada con chuvia e vento. Pola mañá o tempo xa estaba calmo, pero cando abrimos o viveiro comezamos a ver no chan ducias de peixes pequerrechos, que nun principio semellaban xureis, pero que logo determinaron que eran alevíns de bogas.

_¿Investigouse o caso?

_A verdade é que ninguén lle prestou moita atención e por riba non falta quen o toma a broma.

Membros do Consello Superior de Investigacións Científicas, e dicir, colegas dos nosos, coñeceron os feitos e non dubidaron en cualificalos como unha chuvia de peixes producida por un tornado que se forma aquela noite, pasa polas augas dun río próximo onde se atopan os peixes e vén con eles polo aire ata que os descarga neste lugar, probablemente porque aquí comeza o que se chama a Costa de Longaras, unha elevación súbita do terreo.

_¿Cantos animais habería?

_Uns trescentos. Tamén atopamos algas e plantas…

_¡A gornición prós peixes…!

_¡Pelúdez…! ¡Non faga bromas cando estamos a traballar!

_Non son bromas. Coa fame que eu teño, non deixaba no chan nin bogas, nin bocartes.

Rematado o deber, continuamos cara a Vilalba, onde o director quería coñecer non sei que lugares relacionados coa Pepa a Loba.

_Esta muller fixo máis visitas pastorais ás parroquias de Galicia que todos os bispos xuntos. E onde non foi, mandou recado. Seguramente a Vilalba veu con Daniel pola festa dos Pepes, o polo San Ramón.

Imaxe roubada do Mariscal. ¿De quen é? 

Escollimos un día sen nubes para viaxar a Castro de Ouro, ou sexa, ao actual Alfoz. Os científicos querían facer unha proba heliométrica, polo que precisaban dun día despexado.

Chegamos antes do mediodía cunha calor que entorpecía o entendemento. Aínda así subimos as escaleiras do castelo na compaña de Rebeca, que era a nosa guía, e instalamos os trebellos no curuto da torre, unha das fortalezas do mariscal Pardo de Cela.

_¡Pobre home! ¡Coas vistas tan boas que tiña desde aquí!

_Desde aquí e desde a Frouxeira, que é o que andamos a investigar _ dixo o físico mentres armaba o telescopio.

_¿E logo?

_Conta a lenda que un dos seus maiores inimigos era o Moscoso de Altamira, que permanecía fiel aos Reis Católicos e que tiña casal en Ferreiravella. Como entre un lugar e outro non hai nada que se interpoña á visión, din que Pardo de Cela aproveitaba os días de sol para facer reflexos coa pedra preciosa do seu anel e dirixir os raios contra as ventás do Moscoso. Así conseguía amolalo, sabendo como sabía que os raios viñan de quen viñan.

_¿E como acabou o conto?

_O mariscal, xa sabe, coa cabeza afastada do corpo e dando chimpos en Mondoñedo. O Moscoso mudou a familia para outro lado, fóra da vista de Pardo de Cela.

Daquela puxéronse, uns na torre, e outros, a non sei cantos quilómetros. Fixeron raios co anel e chamáronse por teléfono.

_¿Víase?

_Si.

Os científicos recolleron os trebellos e subimos ao coche.

_¿Xa está?

_Si.

_Pois logo poderiades aforrar a viaxe. Abondaba con que me preguntaran a que distancia se pode ver a luz dun vagalume e xa volo dicía.

A torre fortaleza de Castro de Ouro

Lorca / Sánchez Mejías

Cando remata a corrida na praza coruñesa de Marineda, infórmanlle a Domingo Ortega da morte en Madrid de seu irmán Matías, de 23 anos. O toureiro quere regresar de contado á capital e grazas a que tamén se atopa na Coruña un empresario madrileño amigo de seu, pode dispor en poucas horas dun automóbil co que facer o percorrido sen agardar a máis.

_¿Quen viaxa nese coche?

_Amais do condutor e Ortega, o banderilleiro Salvador García, o empresario Domingo Dominguín e o cuñado do matador, Francisco Caballero, que era comandante de Cabalería. Nas primeiras horas da madrugada do día 7 de agosto de 1934, o automóbil atravesa a provincia de Lugo, e ao chegar ás chamadas curvas da Retorta, entre Baralla e Becerreá, a alta velocidade, o cansazo e as dificultades propias da estrada provocan que o vehículo caia por un barranco.

_¿Con que resultado?

_Ortega e Dominguín sofren feridas leves nas pernas e na faciana. O militar rompe a clavícula e rexistra outras lesións internas. Todos son trasladados ao Hospital de Santa María de Lugo, que viña de ser inaugurado catro anos antes. Francisco Caballero morre ás dez da mañá, mentres os outros dous feridos serán dados de alta pouco despois. Nalgunha historia dos touros este episodio se conta cometendo tres erros nos tres topónimos lucenses, xa que se fala de Retorte, e non Retorta; de Bocerca, en non Becerreá; e de Borella, e non Baralla.

_¿Rematan aquí as traxedias?

_Nin moito menos. Xa que logo Domingo Ortega non pode participar na corrida que ten apalabrada o día 11 do mesmo mes na praza de Manzanares, será substituído por Ignacio Sánchez Mejías. Os historiadores narran o suceso con varias e diferentes versións, pero o caso é que Ignacio forma a terna dese día 11, e alí, ás cinco en punto da tarde, comeza a escribirse a histórica elexía de Lorca.

Antiga praza de Marineda

Víñanlle seguindo a pista desde A Coruña a unha das historias máis extraordinarias das que eu oín falar na miña vida. E non porque non teña escoitado cousas raras a carón destes científicos, senón porque neste conto están mesturados acontecementos moi coñecidos con outros moi descoñecidos.

Cando chegamos á Retorta, entre Baralla e Becerreá, o historiador comeza o seu relato:

_Póñanse en situación. Estamos na Coruña o 6 de agosto de 1934. Son as festas de María Pita e aquela tarde hai touros cos primeiros espadas Domingo Ortega, Juan Belmonte e Ignacio Sánchez Mejías, que voltara había pouco ás prazas. Tamén está na Coruña Domingo Dominguín, o avó do Bosé e apoderado de Ortega.

_Daquela era alcalde da cidade Suárez Ferrín.

_Si, nos poucos meses que o foi. Ao mellor tamén estaba na praza cando Belmonte tenta descabelar o seu primeiro da tarde coa espada longa, como se facía entón. Non o consegue e a espada quédalle cravada ao touro, que se revolve de dor. O animal moquea e a arma sae voando cara aos tendidos coa mala sorte de que vai atravesar o peito dun concelleiro de Noia, que fora aquela tarde á Coruña a ver os touros. Chamábase Cándido Roura e tiña 37 anos. Cando Roura ve que ten o corpo atravesado, colle o estoque e guíndao outra vez polos aires, de tal xeito que cae uns metros máis aló causándolle novas feridas ao xornalista de El Ideal Gallego, Carlos García Puebla.

_¡Incrible!

_Pero certo. Cándido é levado aínda con vida á enfermería, pero morre pouco despois. As feridas de García Puebla, pola contra, non son de consideración. A partir desta corrida, adóptase o verduguillo, ou sexa, un estoque curto que o touro non pode cuspir moi lonxe.

_¿E que máis?

_Mañá seguimos a historia.

Juan Belmonte