33 anos sen Ánxel Fole

A figura do escritor medra co tempo, canto maior sexa a distancia que nos afasta del

HAI UNHA LEI física que se comproba na escrita. Semella un principio como o de Arquímedes. Di así. A menor distancia entre o personaxe do que se escribe e o escritor, maior será a dificultade deste.

Alguén pode pensar que é un despropósito, porque o coñecemento dá seguridade nas opinións, pero non é así. Podes ter máis datos aos que facer referencia, pero tamén maior convencemento de que estás a errar, especialmente se a persoa é un auténtico personaxe, como é o caso de Ánxel Fole.

Outra lei física que resulta de doada comprobación en Fole é que a súa figura medra canto máis nos afastamos del no tempo e no espacio. Fole sería moito máis querido polos lucenses se non o tivesemos tan perto de nós. Por iso hoxe, cando se fan os 33 anos da súa morte, existen moitas máis referencias a el que cando paseaba polas rúas da cidade.

Rebaixemos o ton. Non é unha lei física, senón unha simple opinión, e se queren rebatila, poden.

Máis que falar de Fole, o que mellor senta é deixar que sexa el quen o faga. É difícil desde o 9 de maio de 1986, pero por iso cando once anos despois foi a figura homenaxeada polo Día das Letras Galegas, inventei unha conversa que me librara de opinar sobre don Ánxel, é dicir, de errar sobre don Ánxel. Unha trangallada. Xa está máis que publicada, pero aquí volve un anaco dela para facer a mesma función 33 anos despois:

_ As palabras evolucionan cuns comportamentos moi curiosos. Algunhas semellan ter autonomía; sen seguiren normas xerais, nin atenderen ás academias. No estado onomástico no que me atopo, todas esas cousas de homenaxes e recoñecementos cáenme un pouco lonxe.

_ Por que di que se atopa nun estado onomástico?

_ Home, está ben claro! Levo na compaña dos anxos dende 1986, é dicir, nun estado anxelical. Se vostede non fora tan bacaceiro, xa se tiña decatado de que o meu onomástico foi sempre Ánxel, igual que o Ánxel Casal, que ao pobriño o mataron en agosto do 36 e o deixaron nunha cuneta, coma un can. Daquela tiña no seu poder os orixinais de Barco sin luces, de Luís Pimentel, e o meu de Auga lizgaira, para publicar o 25 de xullo. Que data para publicar nada en Galicia! 25 de xullo do trinta e seis!

_ Nin en Galicia, nin en ningures. Pero imos ver unha cousa. Vostede dixo sempre en vida que o orixinal de Auga lizgaira quedara esquecido e perdido na imprenta Villamarín de Lugo, e que despois da guerra xa non soubo máis del.

_ Si, é certo, Villamarín. Antonio Suárez Villamarín! Estivera connosco na xuntanza con García Lorca. A guerra todo o estragou. Eu xa lles mandara aos de Nós algúns relatos que saíron publicados. Eses relatos ían para o libro. E tamén lembro que Ramón Piñeiro estaba moi interesado en que Pimentel e mais eu publicaramos no Día de Galicia, pero o resto tíñaos Villamarín. O miolo da historia é que veu a guerra e levou todo de diante.

_ Vostede librou por pouco.

_ Sa! Por pouco! Que bonito librar por pouco! Oiga, é curioso. Neste caso, librar por pouco ou librar por moito é o mesmo. Ai que coño!

Comenta