Archivo de Mayo, 2010

A Volta a Galicia: 22/ Chegada a Viveiro

Viernes, 21 de Mayo, 2010

Viveiro

Deixamos o Sor ás costas, e co río, a provincia de A Coruña. Dixo o director que tiñamos que atacar Viveiro polos montes. Así foi aínda que ningúen daba un duro por ver Covas despois daquelas curvas.

Visitamos, por fóra, o pazo de Grallal, e por dentro, o monumento aos náufragos da Magdalena e o Palomo, que aínda non se explica como foi que morreran tantos homes estando a poucos metros da terra.

_É lóxico que despois da traxedia a Armada non permita que un pai e un fillo sirvan no mesmo barco. Tampoco o Rei e o Príncipe poden viaxar xuntos, por se se escarabilla a liña sucesoria.

Cando os científicos rematan o investigacionismo na praia, recollemos os trebellos, xantamos no Pazo de Grallal e saímos correndo, coma se fosen pechar as portas da cidade, cara á capela do Ecce Homo da Misericordia, ou viceversa.

Cando estamos na ponte, dá en pasar por ella Hortensio Gómez, o Home Orquestra, que é un tipo moi musical e co que mantemos moi boas relacións.

Falamos un chisco con Hortensio sen baixar do coche, e como nuns segundos xa se estaba a formar un atasco disos que só hai na Castellana cando xoga o Madrid, mandámonos uns bicos aéreos e seguimos cada uno pró seu lado.

Os nosos pasos leváronnos a Santa María do Campo, onde agardaba a nosa chegada Carlos Adrán. O xefe quería facerlle unhas fotos á Virxe do Rosario e ao retablo que trouxo de Inglaterra o John Dutton, antes de facer o fillo que despois faría o pazo de Grallal. Carlos contoulle ao director o resultado dunhas investigacións que van revolucionar o mundo mariano e que van deixar sen fala aos coruñeses.

Pídolles permiso pra adiantar o exclusiva, pero din que non fale do que non sei.

_¡Madia leva! ¡Se chego a sabelo, xa me dirán onde carafio estaba a exclusiva!

A Virxe do Rosario de Viveiro

A Volta a Galicia: 21/ Xente de Grañas

Jueves, 20 de Mayo, 2010

 Louis de Funes, fillo de galega

A casa onde nace Lino Novás está botada a perder. Visitámola no lugar de Pesegueiro, en Grañas do Sor, aló por Mañón. Nalgúns libros din que aquilo é Lugo, o que vén a demostrar que libros pode escribilos calquera.

Xesús, Cefucho, é parente de case todos os ilustres de Grañas e grazas a él coñecemos os segredos do concello. Por exemplo, o sepulcro de don Teolindo Soto e Barro que está no cemiterio de Ortigueira e que ninguén que non vaia na compaña de Cefucho poderá descubrir xamais, porque a lápida está dada a volta e o nome que aparece á vista é outro.

Don Teolindo foi persoa principal, senador, deputado, conselleiro real e presidente do Círculo das Artes de Lugo en dúas ocasións, nos anos 1881 e 1885. Pero don Teolindo pasa á historia recente por ter unha filla á que chama Leonor, e á que apelida Soto Reguera, xa que son os que lle correspondían de familia.

Co tempo, esta muller casa con Carlos Luis de Funes de Galarza, un avogado sevillano. Xuntos marchan a Francia e alí teñen un fillo que será coñecido no mundo do cine como Louis de Funes Soto, ou sexa, o Xendarme de Saint Tropez.

Xa por seguir coa parentela, diremos que don Teolindo vai compartir familia con Guy de Maupassant porque o actor casa co Jeanne Barthelemy de Maupassant, que vén sendo a bisneta do autor de Bel-Ami.

Todas estas cousas seinas porque falamos co Cefucho; que se por min fose, rien de rien.

Na casa dos Cheda amósannos unha foto do actor, escrita en castelán e dedicada a Ortigueira, “terra da miña nai”. Logo, na librería de Mari Carmen Fojo, que hoxe leva La Voz de Ortigueira como fixo co seu pai David durante tantos anos, aparecen máis fotos: Neste caso son as do bandoleiro Mamede Casanova. O xentío de Grañas é inabarcable.

Mamede Casanova, prestixiado pola prensa

A Volta a Galicia: 20/ Cidade equilibrada

Miércoles, 19 de Mayo, 2010

 

O Cu da Raíña, en primeiro plano

O que ten Ferrol é unha política moi compensada. Xa verán. Pola mañá estivemos no castelo de Nosa Señora da Palma, en Mugardos, onde pasou parte da súa condea o teniente coronel Antonio Tejero.

_¿Que buscamos aquí? _ preguntei en voz alta _ ¿O autor intelectual do golpe?

_Non _ dixo o Tejero que vén canda nós e que non é parente doutro _, buscamos o cu da Raíña.

_¡Home! Se non mo queres dicir, non fai falla que por riba soltes unha babosada.

_É certo. Vimos detrás dunha rocha que hai na enseada do Baño, diante do castelo da Palma, que se chama o Cu da Raíña.

Polo que dixo o historiador, cando María de Neoburgo veu por barco a España pra casar con Carlos II, atraca aquí, en Mugardos. Antes de chegar a terra, Mariana tropeza e cae de cu nesta rocha, que desde entón leva ese nome tan fedorento e que Tejero vía todas as mañás desde a súa cela.

Logo estivemos no monumento a Pablo Iglesias; logo, na casa onde nace Franco e logo, no Ateneo Ferrolán. Por iso dicía que é unha cidade moi equilibrada: un de dereitas, un de esquerdas… e no medio, o cu da raíña.

No Ateneo andaban a voltas cun ciclo de cine no que puñan O ano da carracha de Jorge Coira. Mónica fíxonos un agasallo con todas as publicacións da sociedade neses últimos tempos. Cousas da cidade que os científicos agraderon coma se fosen os roxóns da última mata.

_Bo, bo; non vos poñades tan reverenciosos que só son sete libros. ¡E algún deles non leva fotos!

Pasamos pola casa dos Franco e marchamos moi contentos cara á concatedral de san Xulián, cando lles pregunto berrando:

_¿San Xulián era de dereitas ou de esquerdas? No vaia ser que escarallemos a alternancia?

Pablo Iglesias en Ferrol

A Volta a Galicia: 19/ No Naval de Ferrol

Martes, 18 de Mayo, 2010

A Magdalena 

A viaxe a Ferrol fixémola baixo unha manta de auga. Logo, xa na cidade departamental como din os cronistas deportivos, o ceo foi abrindo e veu Lourenzo no noso auxilio.

Ás portas do Museo Naval recíbenos o seu director, Guillermo Díaz del Río Sánchez-Ocaña. Con el pasamos revista a todos e cada un dos instrumentos, aparellos, barcos, bandeiras, maquetas e traxes de buzo que alí teñen. Daba xenio escoitarlle os nomes correctos dos trebellos:

_… unha roda… un codaste… o forro… o escandallo… unha ampolleta… un nocturlabio…

A última palabra intrigoume.

_Oiga, ese nocturlabio do que fala… ¿non servirá pró que estou pensando…?

_Pois vai depender bastante do que vostede pense…

_¿E que vai ser? ¡O que dí o vocablo! Noctur, noite, e do labio… ¿que lle contarei que non saiba?

O director, lonxe de tomalo a mal, seguíu a chacota.

_Pois non, os mariños nunca necesitaron axuda pró que vostede suxire; os nocturlabios son reloxos que só permiten coñecer a hora. De noite, iso si.

_¡Ter que vir un ao Ferrol pra sabelo…!

O Museo está no antigo presidio de San Campio, do que conserva gran parte da estrutura. Mesmo as letrinas.

Alí fixeron unha das primeiras fotos de Galicia. O Guillermo Escrigas, que é o científico que máis escribiu diso, non quere dicir se é exactamente a primeira, pero tampouco hai outra que lle gañe.

O historiador lembra que Julián Sánchez Bort, o arquitecto de San Campio, é tamén quen remata a fachada neoclásica da catedral de Lugo, e logo comenta.

_De San Campio a San Cápito.

Como xa eran perto das tres e alí aínda falaban de santos, e non de xantar, que é o que Deus manda, propúxenlles:

_¿E se imos á Sidrería O Lagar, que seica poñen unha fabada pistonuda?

De Campio a Cápito

A Volta a Galicia: 18/ O ouro de Rande

Lunes, 17 de Mayo, 2010

 

Cea de xeonllos, o segundo pola dereita

O aperitivo colleunos en Redondela, coa boa sorte de que non foi nun deses picoroutos despoboados polos que tanto debecen os científicos, senón dentro da cafetería Zeus; o cal quere dicir que tes moito gañado pra tomar o vermú.

Eles falaban dos Cea, unha familia que emigra a Uruguay e ten un fillo que sae futbolista, como che poden saír peritos agrícolas.

Co paso do tempo, o rapaz, que se chamaba Pedro e alcumado El Vasco, chega a campión do Mundo e a campión olímpico por dúas veces. Uns din que Pedro nace en Redondela, e outros que non, que xa é uruguaio de berce e teta.

E todo pra dicir que un galego xa foi campión do Mundo antes de o sexan os que van agora a Sudáfrica.

_¿Que máis vos ten onde nacera? ¿Non son os pais de Redondela? ¡Pois el tamén!

Logo pasamos polo Nautilus, onde se lle fai homenaxe ao submarino de Verne.

_Eu chamaríalle Portaminas, que é o submarino de Sanjurjo.

Contra a tardiña fixemos unhas fotos á ría, á ponte e a toda canta raiola de sol caía sobre as aguas.

_Pelúdez _ díxome un dos científicos _, debaixo está o tesouro de Rande. Co ouro e a prata que hai nalgún lugar desta ría, poderías mercar a cinco Ronaldos e sete Messis.

_Grazas polo consello, pero se atopo o tesouro, xa mercarei eu a pintura que se me antolle.

_O ouro que daquela se salvou dividiuse en dous cargamentos. Uns carros foron a Lugo, para saír polo Cebreiro, e outros colleron xa polo sur. Fóra do que foi aparecendo nestes séculos, hai quen di que nestes fondos permanecen hoxe máis de corenta millóns de pezas de prata e ouro de a oito.

_¿Amañaban a crise?

_A de Grecia non, pero a túa… non ías ter problemas nun tempo. ¿Queres facer de buzo?

_Non vexo o motivo. Fáltanme gastos pra tantos cartos.

Os buzos do capitán Nemo, nas profundidades de Rande

 

A Volta a Galicia: 17/ Courel e fuga

Domingo, 16 de Mayo, 2010

Bustelo de Fisteos,  nas portas do Courel

Aínda que cadraba fóra de rota, achegámonos ao Courel pra facerlle unha homenaxe a Uxío Novoneyra nos seus ben queridos tesos cumios.

Eu pensei que parariamos en Parada, como o seu propio nome indica, pero polo visto non había folla de rota.

Atacamos os montes pola banda de Quiroga cun sol que daba xenio velo. Metro a metro a paisaxe faise enorme e os ollos non dan abasto se non queres perder detalle por moito que os teñas visto.

O Xocas, que sei que pasou un ano no Courel, fala de se hai ser Courel, ou Caurel.

Alá vai a cultura.

Logo facémoslle unha proba. Cada un de nós lle pregunta por un lugar, nome dun regato, dunha flor _ nome popular e científico _; polos das árbores, dos animais e dos veciños, desculpada sexa a comparanza. A ver como tiña de fresca a asignatura.

O tipo respostaba unha por unha a todas as cuestións. Así foi ata que, pasada unha curva camiño de Mercurín, unha desas que rematan no mesmo punto do eixe no que comezan, aparece diante do vehículo unha muller ben feitiña, camiñando pola beira…

_¿Cómo se chama esa señora? _ pregúntolle ao Xocas, no máximo desafío aos seus coñecementos coureliáns.

_¡María da Reparación! _ berra o interpelado.

_Si, xa sei que é difícil, pero ¿cómo se chama?

_¡María da Reparación! Chámase María da Reparación. Coñecina no ano que estiven aquí. Parade un anaco, por favor, que vou saudala.

Saudouna e ela foi quen fixo as presentacións coa xente de por alí.

Unha veciña de Mercurín, crendo que algún de nós tiña influenzas, mandounos unha mensaxe:

_…e díganlles que poñan programas que paguen a pena. Crónecas dun pueblo, o Un, dos, tres, e cousas así.

O can Dinamita veu de Arxentina a Mercurín mais non se deixou fotografar

 

A Volta a Galicia: 16/ A vaca de cartón

Domingo, 16 de Mayo, 2010

Unha das menciñas do Liste

No Museo Liste de Vigo somos moi ben recibidos pola directora, que é de Sober. Daquela tamén están os rapaces dun colexio de Monforte que escoitan moi formais todo canto lles di a guía.

O Liste non é deses museos onde entras e fas o percorrido ao teu antollo ou comenencia. Non. Aquí tes un guía que che vai explicando as miles de pezas que hai: ferramentas de oficios que xa non existen, de costumes que xa non se acostuman e de menciñas que xa non curan.

Chamoume a atención unha saqueta e unha balanza, que segundo dixo a directora eran as que utilizaban os vendedores de cornizós; ou sexa, os tipos que ían de pobo en pobo ¡vendendo o LSD da claviceps purpurea para que a xente se puxera coma motos! ¡Ajesús!

Tamén hai dúas vacas de cartón que tiran dun carro. Unha delas seméllase moito á Teverga, que foi a última fóra a alma que tiven no cortello. Estaba a piques de botar os choros e a mocada, lembrando á Teverga, cando di a directora:

_Hoxendía son moitos os nenos que ven por primeira vez na súa vida unha vaca de tamaño natural nesta sala. E non necesariamente nenos de Vigo, senón tamén dos pobos.

_É unha boa desgracia _ confírmolle eu _; hoxe é máis doado atopar un indio coa crista laranxa no medio do Courel, que unha vaca marela na metade dunha chousa.

_Así é. Por iso un museo coma o noso ten hoxe tanta relevancia.

Dalí marchamos ao museo do Celta, onde tampouco hai vacas, pero sí moito verde de Balaídos. Os científicos andan tras a pegada dun personaxe relacionado co clube que tiña as probas do meirande acontecemento futbolístico planetario. Como eu xa vira en Vigo ao inventor do submarino, crin todo canto dicían; pero logo resultou que era un árbitro que pitaba prá casa.

Iso sí, en Amberes.

Futbolista do Museo do Celta

A Volta a Galicia: 15/ A Compostela do enfermo

Viernes, 14 de Mayo, 2010

Don Enrique Peinador, sentado diante do Gran Hotel

Cando estamos moi escangallados das viaxes, sempre hai quen suxire facerlle unha visita a don Carlos. Esa era a maneira que tiñan de dicir que lles apetecía tomar as augas no Balneario de Mondariz, tanto por fóra, cun baño na pía, coma por dentro, na fonte da Gándara.

Don Carlos, entereime logo, era Carolo Pimentel, que eu xa coñecía de cando Mondoñedo e que estaba ao mando daquilo. Deume moito gusto sabelo polo aprezo que lle teño a toda a familia.

Saudounos na entrada e logo de baixar unhas escaleiras, pasamos por xunto dunha tenda que teñen alí coas súas cousas. Fixeime e vin que na porta había unha foto enormisma dunha cara que se fixo coñecida.

_¿Oes _ díxenlle ao director _, esta moza non é unha coa que fixeches unhas artistadas hai anos? No bo sentido, claro.

_Si, é Verónica _ dixo el.

_¿Iso quere dicir que dentro duns anos tamén poñerán en Mondariz unha foto miña, porque me viñen bañar contigo?

O tipo deume as costas e seguiu a falar co Carolo. De súpeto, vólvese e di:

_Se queres que che poñan unha foto os do balneario, tes que vir ao spa todos os días, pra que se che amoleza a pel de rinoceronte que tes, burranzán.

_¡Desde logo…! ¡Onde hai confianza dá noxo!

Bañar, bañei xa aquela tarde, e ben boa que estaba a auga. Unha señorita quixo poñerme un gorro pra que non me caera a pelame na pía.

Como aínda non me quitara o sombreiro, a moza cría que debaixo estaba a Devesa da Rogueira, sen sospeitar que en realidade o que hai son as dunas de Corrubedo.

_¡Saque de ahí! ¿Non ve que xa non quedan? _ indiqueille mentres destapaba a cachola.

_Perdón, señor. Ten toda a razón, os calvos como vostede poden utilizar as nosas instalacións a cranio descuberto.

A fonte da Gándara

A Volta a Galicia: 14/ Greta Arbo

Jueves, 13 de Mayo, 2010

Paisaxe de Arbo pró cine

En Arbo, a ponte “Manuel Fraga” vai sobre Galicia ata “Iribarne”, que xa é Portugal. Pasámola a pé, ollando prás pesqueiras do río por se aparecía algunha lamprea que fose indultada das enchentas que fan con elas nos xantadoiros da bisbarra.

O Xocas, que tamén traballa de biólogo, comenta que a lamprea é un animal moi prehistórico porque está pouco evolucionado.

_Non coma nós, que somos uns animais revolucionadismos _ chíscolle eu, a xeito de ferrete.

Baixamos pola parte española porque xusto alí puxeron unha placa en lembranza da película “Fachenda e paixón”, coa Sofía Loren, o Sinatra e máis o Cary Grant, que se rodou alí hai medio século.

Cóntanos un paisano que…

_…durante uns días houbo no pobo unha auténtica Guerra da Independencia; maridos contra mulleres. Eles querían estar ceibes porque ía vir a Loren, e ellas, polos guaperas.

_Pero non viñeron.

_Afortunadamente. Non sei o que sería de Arbo se chegan vir.

Contan os científicos que os do cine están aquí mes e medio para facer a escena do canón no río. Escollen todos os extras de entre a xente dos arredores. Pagábanlles cen pesetas ao día e aínda que sen os actores principais, pasárono de medo. Os do cine e os de Arbo.

_Un dos que formaron o equipo español da rodaxe foi o Tedy Villalba, que morreu o ano pasado, pero que poucos anos antes pasou por Arbo pra lembrar eses días de lenda.

_Os americanos aproveitaron pra ir aos touros en Pontevedra e todos falaron sempre moi ben desas semanas que pasaron en Galicia.

_Non sabe vostede o que me alegro _ interveño eu por fin _. Pero xa que falamos de pasalo ben, aquí bótase a faltar un convite a lamprea. Non vaia ser que pra cando viñamos outra vez teñan evolucionado de máis.

Hai xa 53 anos…

A Volta a Galicia: 13/ Mourentán

Miércoles, 12 de Mayo, 2010

Chegou o abade e mandou a parar

A farmacéutica de Salvaterra tiña un anoxo informático monumental, un deses que se collen cando os ordenadores din que non van e non van.

Miguel mércalle unha caixa desas menciñas que hai que chuchar coma se fosen pirulís: Cando vai pagar, a muller advírtelle:

_Non lle podo dar unha factura porque me caeu o sistema _ di ela cun sorriso nos beizos pra disimular o enfado.

_Descoide, señorita _ interveño eu _; o rapaz non vai desgravala en Facenda, abóndalle con que lle faga un pouco de efecto mancebo na gorxa, que a ten encarnecida.

De paso quixen animala cun piropo.

_¡E alegre esa cara, muller; que o sistema pode ser que se lle caera, pero todo o demais o ten vostede no seu sitio!

Os científicos dan en tusir e o director bótame a bronca:

_Afine a puntería, Pelúdez; que desta volta o tiro lle saiu polas rabadillas.

Aínda me pregunto que lles pareceu tan mal. A farmacéutica quedou encantada. Non me cabe dúbida.

Xa na caravana, o historiador ten unha intervención moi fundamentada:

_Toda a Paradanta, a ponte de Mourentán, o pazo do Pombeiro, Arbo enteiro constitúe o escenario vivente da Guerra da Independencia. O levantamento dos galegos contra o francés ten aquí o seu nacemento.

O historiador esténdese nas circunstancias que amolaron ao abade do Couto, don Mauricio Troncoso de Lira e Sotomayor pra erguerse en armas e pelexar contra o duque de Dalmacia.

Logo de moito falar, o home chega á conclusión de que foi cando ve cos seus ollos que Soult arrepaña cos chourizos, co viño e con todos os outros víveres dos seus paisanos.

_O que eu digo sempre: Cherchez la fame.

O duque de Dalmacia contra os bravos galegos